سميع وبصير
در قرآن كريم آياتي وجود دارد كه خدا را « سميع وبصير » معرفى كرده است يعنى شنوا وبينا . نسبت شنوايى وبينايى به خداوند موجب اختلاف نظر ميان متكلّمين گرديده است ، زيرا ، سمع ، حس گوش ويا گوش را گويند . « 1 » همچنين بصر .
محقّق اردبيلى گويد : گرچه در اين كه خداى سبحان سميع وبصير است نيازى به اقامه برهان نيست ، چون از جمله ضروريات است والضروريات لا تعلّل ، لكن در علم كلام به اين امر اكتفا نشده است وجهت اثبات آن ، دليل آوردهاند ، لذا مىگويد : دليل ثبوت سمع وبصر براي حقتعالى « سمع » است ، يعنى در كتاب وسنّت واجماع به اين امر اشاره شده است وهمچنين عقل نيز بر اين موضوع حكم مىكند . « 2 »
آنگاه مىگويد : آنچه از مذهب اماميّه مشهور است اين كه بازگشت دو صفت سمع وبصر به علم به مسموع ومبصر مىباشد ، چون خداى تعالى را صفتي كه بتوان أو را متّصف به صفت سمع وبصر دانست جز اين معنا كه گفتيم نيست .
كلام
يكى ديگر از مسائل عمدهء علم كلام بحث پيرامون كلام الهى مىباشد لذا محقّق اردبيلى در اين باب نيز به طور گسترده سخن گفته است .
أو مىگويد : عموم مسلمين بلكه تمام أرباب ملل ، اتفاق دارند كه خداى تعالى متكلم است وداراى صفت كلام ، به علاوة در كتاب وسنّت هم شواهد بسيارى بر اين مدّعا گواه است . لكن اختلاف در معنى كلام است ، ودر دنباله
هامش
( 1 ) . كليات أبى البقاء : 186 .
( 2 ) . حاشية شرح تجريد : 39 .