اثبات قدرت حقتعالى
اردبيلى در مقام توضيح بيان خواجة در اين باب گويد : استدلال مصنف بر ثبوت قدرت باريتعالى به معنى نخست كه مختار متكلمين است بدين صورت است كه : هيچ جاى شكّى نيست كه جهان ، حادث ، است يعنى پديدههايى در خارج وجود دارند وهمين امر ، مدّعاى ما را اثبات مىكند ، چون به برهان عقلي ثابت شده است واتفاق متكلمين وحكما نيز بر اين مىباشد كه هر پديدهاى نيازمند به علّت مؤثّرهء موجود مىباشد كه مستجمع جميع شرايط تأثير وايجاب باشد تا شيىء ما پديد آيد ووجود خارجي يابد . حال اگر آن علّت ، خود ، موجب ومضطّر باشد ويا سلسله علل ، منتهى به علّتى شود كه موجب ومضطر وفاقد اختيار وقدرت باشد در اين صورت يا بايد عالم ، قديم باشد ويا تسلسل لازم آيد ، وهر دو امر باطل است .
آنگاه علّامه اردبيلى علاوة بر برهان مذكور كه مورد استدلال خواجة است به دلايل ديگرى اشاره مىكند كه آنها نيز مبين قدرت حق تعالى مىباشند ، از جمله :
1 - دليلي كه بر اثبات علم بارى اقامه شده در اين مورد نيز جارى است .
2 - ادلّه نقليه ونصوص قرآنيه از جمله :
« إِنَّ اللَّهَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ »
« 1 » كه در جاى جاى قرآن كريم بالغ برده مرتبه اين آية آمده است .
3 - اجماع ملّيين وصاحبان شرايع بر قادر بودن خداى سبحان مىباشد .
4 - ادلّهء وجود واجب نيز در اينجا مىتواند جارى باشد .
سپس مىفرمايد : قادر بودن خداى تعالى مىتواند دليل حدوث جميع عالم باشد واين كه : « لا قديم سوى اللّه » . « 2 »
هامش
( 1 ) . سورهء بقره ، آية 20 و . . . .
( 2 ) . حاشية شرح تجريد : 7 - 8 .