در اين عبارت به جاى « الدروس » ، صحيح « الدرس » است ، يعنى محقق حلّى سؤالي در اين بحث طرح كرده وجواب آن را اجمالا در كتاب شرايع ، وتفصيلا در جلسهء درس بيان كرده است ، ولى مصحح پنداشته است كه مراد ، كتاب دروس تأليف شهيد أول است وآن را به دروس ارجاع داده است ! در حالي كه هيچ ربطى به دروس شهيد ندارد ؛ زيرا :
أولا : سياق عبارت كاملا گواه است كه نمىتواند دروس شهيد مراد باشد ؛ زيرا مؤلف مىگويد : « جواب اجمالي محقق در كتاب شرائع وجواب تفصيلي أو در درس را شهيد در شرح ارشاد نقل كرده است ، وعبارت صريح است در اينكه جواب اجمالي وتفصيلي هردو از يك نفر يعنى محقق حلى است .
ثانيا : جواب تفصيلي در دروس شهيد نيست ، وخود شهيد مىگويد : اين مطلب را در شرح ارشاد بيان كردهايم .
ثالثا : تا آنجا كه ما مىدانيم نخستين كسى كه اين جواب تفصيلي را از درس محقق حلى - البتة با واسطه نه مباشرة - نقل كرده شهيد أول در غاية المراد في شرح نكت الارشاد است ، آنجا كه گفته است :
ثم اعلم أن المحقق نجم الدين أورد سؤالا هنا ، وأجاب عنه في كتابه اجمالا وفي درسه تفصيلا ، وتقريره . . . هكذا نقل عن المحقق في الدرس .
( غاية المراد ، ج 1 ، ص 243 244 ، تحقيق راقم اين سطور ) .
وديگران نيز از شهيد نقل كردهاند ؛ مانند صاحب مدارك - « هذا جواب عن سؤال أورده المصنّف رحمه اللّه في درسه على ما نقل عنه . . . » ( مدارك ، ج 5 ، ص 63 ) - وعاملي در مفتاح الكرامة ( ج 3 ، ص 67 ، كتاب الزكاة ) : « حكى الشهيد في غاية المراد أن المحقق أورد سؤالا هنا وأجاب عنه في كتابه إجمالا وفي درسه تفصيلا . . . » .
خلاصهء كلام اينكه : در عبارت مورد نظر ، « في الدرس » صحيح است ، ولى مصحح - به پيروى از چاپ سنگى مجمع الفائدة - آن را الدروس ضبط كرده
مقالات كنگره محقق اردبيلى ( مقالات ) ( عربى - فارسى ) — صفحة 352
مساهمون: كنگره بزرگداشت مقدس اردبيلى
ص٣٥٢