سلمانى رفت كه موهاى سفيد أو را از سياه جدا كند . سلمانى همهء ريش أو را يكجا بريده پيش أو گذاشت كه من فرصت اين كار ندارم خودت موهاى سفيد وسياه را از هم جدا كن !
آن يكى مرد دو مو آمد شتاب * پيش يك آيينهدار مستطاب
گفت از ريشم سفيدى كن جدا * كه عروس نو گزيدم اى فتى
ريش أو ببريد وكل پيشش نهاد * گفت خود بگزين مرا كارى فتاد
نسخهها را با هم مقابله كردن واختلافات آن را در حواشي ثبت نمودن ، عمل كتّاب ونسّاخ است ، نه هنر أهل تحقيق وانتقاد . اين عمل را أحيانا وراقان قديم وكتابفروشان متأخر نيز انجام مىدادند ونمونههاى آن در كتب خطى وچاپى فراوان است .
اما تصحيح فن ديگرى است . در اين عمل علاوة بر مقابله وعرض نسخ ، بايد شخص مصحح چندان احاطه وتبحّر وقوّه تشخيص وفهم استدلال داشته باشد كه مواضع غلط را از صواب ونسخههاى راجح را از مرجوح تميز بدهد وبا تثبيت وتنقيب ونهايت بذل جهد واستفراغ وسع ، تا آنجا كه سرحد امكان وطاقت بشرى است ودر سنت امانت ووثاقت محظور نيست ، متن كتاب را از تحريفات وتصحيفات نساخ بپيرايد وآن را چنان به صلاح بازآرد كه از زير قلم مؤلفش بيرون آمده باشد . . .
[ ( 4 ) ] نقد تصحيح مجمع الفائدة والبرهان
چنانكه گفته شد طي مدتي بيش از ده سال سه تن از اساتيد بزرگوار وپركار ، كار تصحيح مجمع الفائدة را انجام دادند واز اين رهگذر به فقه خدمتي بس بزرگ كردند . وبا توجه به كهولت سن مصححان بزرگوار ، واينكه به هنگام ضعف قواى جسماني ودر دورانى كه براي ساير قشرها معمولا دورهء بازنشستگى واستراحت است ، چنين كار شاقى را انجام دادهاند ، بايد به همتشان آفرين گفت