اكنون براي روشن شدن بحث به نمونههايى از اين نزاعها وتفاوت اين دو دسته از تفاسير اشاره مىكنيم : 1 - يكى از آياتي كه در فقه وتفسير بسيار مورد بحث وجنجال واقع شده تا جايى كه رنگ كلامي فقهى پيدا كرده است ، آية وضو است :
« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرافِقِ وَامْسَحُوا بِرُؤُسِكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ . »
« 1 »
دربارهء اين آية از چند جهت مورد گفتگو است كه يكى از آنها دربارهء شستن يا مسح پا است . ظاهرا منشأ اين اختلاف ، دو نقل متفاوت در قرائت
« وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ »
است كه آيا « أرجلكم » عطف به رؤس است يا عطف به « واغسلوا » ويا وجوه است ؟ در اينجا دو قرائت نقل شده ، يكى نصب أرجل ويكى جر أرجل مشهور در ميان أهل سنت آن است كه بايد پاها را شست . گرچه كساني مانند طبري در ميان انبوه روايات ، دليل مسح پا را ترجيح مىدهد « 2 » در حالي كه در شيعه اتفاق نظر بر اين است كه « أرجلكم » عطف به رؤس ، ومسح واجب است . آن كس كه مىگويد پاها را بايد شست مىگويد اگر قرائت نصب را برگزيديم ، عطف بر وجوه خواهد شد ومعناى آية اين مىشود ، دستها وصورت وپايتان را بشوييد وسرتان را مسح كنيد ، واگر قرائت جرّ باشد باز نوعي ديگر توجيه مىكند ومىگويد پايتان را مسح كنيد ولى مسح به معناى شستن است « 3 » وآنكه مىگويد پاها را بايد مسح كرد ، مىگويد : اگر قرائت نصب را برگزينيم ، « أرجلكم » نصب بر محل مجرور است وقهرا عطف به رؤس است . شيخ طوسي در اينباره مىنويسد : « وأرجلكم إلى الكعبين ، عطف على الرؤوس فمن قرأ بالجر ذهب إلى انّه يجب مسحهما كما وجب مسح الرأس ، ومن نصبهما ذهب إلى أنه معطوف على موضع الرؤوس ، لان موضعها نصب لوقوع
هامش
( 1 ) . المائدة 6 / .
( 2 ) . طبري ، جامع البيان ، 177 / 4 ، چاپ جديد دار الفكرة اوّل ، 1413 ق .
( 3 ) . قرطبى ، الجامع لاحكام القرآن ، ج 6 / 92 ، نيشابورى ، غرائب القرآن ، ج 2 / 557 ، بيروت ، دار الكتب العلميّة ، چاپ اوّل .