تخطي إلى المحتوى الرئيسي

مقالات كنگره محقق اردبيلى ( مقالات ) ( عربى - فارسى ) — صفحة 315

مساهمون:

ص٣١٥
فقهى واحاطه بر مسائل است . اين نكته را نبايد از ياد برد كه اردبيلى از فقهاى به نام قرن دهم ومجمع البرهان وى از استوارترين تأليفات فقهى شيعه است وهمانطورى كه در آغاز اشاره كرديم ، زبدة البيان از آخرين تأليفات اين عالم جليل القدر وپس از تأليف مجمع البرهان است . اگر اين سه خصوصيت را در نظر بگيريم ، در خواهيم يافت كه چگونه ايشان با اعتمادي مخصوص به تفسير آيات مىپردازد وبه سراغ نكات فقهى در آية مىرود . احتمالي را مىپذيرد واحتمالي را رد مىكند ، مثلا در بحث كتابت وصيت اينكه مشهور نظر داده‌اند ، كتابت وصيت واجب نيست ودر ذيل آية شريفه
« وَلْيَكْتُبْ بَيْنَكُمْ كاتِبٌ بِالْعَدْلِ وَلا يَأْبَ كاتِبٌ أَنْ يَكْتُبَ »
« 1 » گفته‌اند اين آية شريفه تنها براي يادآورى وامر ارشادي است ، پس از بحث مفصل دربارهء خصوصيات واحكام كتابت دين ووصيت ، معتقد مىشود كه كتابت امر واجبي است واگر در اين زمينه اجماع واخبارى بر عدم وجوب آمده محل تأمل است . « 2 » 7 - اردبيلى كمتر به جنبه‌هاى لفظي وتوضيح أدبي در تفسير آيات عنايت دارد ، بلكه با بيان معناى اجمالي به توضيح حكم وشيوه استفاده از آية مىپردازد . در آغاز نحوهء بيان مطلب واينكه چگونه حكمي از آية استفاده مىشود را توضيح مىدهد ودر اين جهت از أقوال مفسرين كمك مىگيرد ، به عنوان نمونه در ذيل آيهء
« لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُناحٌ أَنْ تَبْتَغُوا فَضْلًا مِنْ رَبِّكُمْ »
« 3 » چنين توضيح مىدهد : « ليس عليكم ذنب وحرج واثم في ان تطلبوا ، فحذف حرف الجر عن « ان » قياسا فهو مع ما بعده منصوب بنزع الخافض ، و « فضلا » مفعول ، تبتغوا اى عطاء ورزقا بالتجارة » « 4 » آنگاه وارد در بحث فقهى آية وشأن نزول در آن مىشود كه عده‌اى گمان مىكرده‌اند حج با فعاليّتهاى اقتصادى منافاة دارد ، در
هامش
( 1 ) . البقرة 282 / . ( 2 ) . زبدة البيان 445 / . ( 3 ) . البقرة 198 / . ( 4 ) . زبدة البيان 268 / .