كتابهايى كه دربارهء آيات الاحكام نگاشته شده بسيار است . « 1 » شايد نخستين تفسيري كه در اين زمينه نوشته شده از آن محمد بن سائب كلبى ( م 146 ه ) باشد كه جزو أصحاب امام باقر وامام صادق عليهما السّلام است . « 2 » پس از وى مقاتل بن سليمان ( م 150 ه ) در همين زمينه كتابي نگاشته است . پس از اين دو نگارش احكام القرآنها در ميان همهء مذاهب اسلامى امرى متداول مىگردد وهريك از مذاهب وفرقههاى اسلامى كتابي مطابق مذهب وعقيدة خود در زمينه مسائل تفسيري فقهى تأليف مىكند .
مثلا بيهقى صاحب سنن ( م 458 ) مجموع تفسيرهاى فقهى شافعي ( م 204 ) را به نام احكام القرآن شافعي گردآورى مىكند .
داود بن علي ظاهري ( م 270 ) در فقه ظاهري ، أحمد بن علي جصاص ( م 376 ) در فقه حنفي ، علي بن محمد طبري معروف به كيا هرّاسى ( م 504 ) در فقه شافعي ، محى الدين بن العربي ( م 543 ه ) در فقه مالكي ، وقطب الدين سعيد راوندى ( م 573 ه ) در فقه اماميه ، كه همه اينها از معروفترين كتابهاى پيشينيان در تفسير آيات الاحكام است ، والّا در زمينه فقه القرآن كتابهاى فراوانى نوشته شده است .
نگاهى كلى به زبدة البيان
1 - زبده بمانند ديگر تفاسير آيات الاحكام شيعه به شكل موضوعي آيات قرآن را مورد بحث وبررسى قرار داده است ، زيرا در شيعه عموما احكام القرآنها به ترتيب أبواب فقهى پيش رفتهاند واز كتاب طهارت شروع وبه قضا وشهادت ختم يافتهاند ، برخلاف أكثر تفاسير آيات الاحكام در أهل سنت كه به ترتيب مصحف تنظيم يافته وهر آيهاى كه جنبهء فقهى داشته مورد تفسير قرار دادهاند .
هامش
( 1 ) . جهت آشنايى به نمونهاى از اين دسته كتابها مراجعه كنيد : هاشمزاده ، محمد على ، پژوهشهاى قرآني ( مجله مركز فرهنگ ومعارف قرآن ) شماره 3 / 165 .
( 2 ) . صدر ، سيد حسن ، تأسيس الشيعة 321 / ، انتشارات اعلمى .