كردم ( آيا حق است يا نه ) آنحضرت در پاسخ فرمودند قسامه حق است زيرا مردى از انصار را در چاهى از چاههاى يهود كشته يافتند ، نزد رسول خدا ( ص ) آمدند و گفتند يا رسول اللّه مردى را از خودمان در چاهى از چاههاى يهود كشته يافتهايم آن حضرت فرمودند دو نفر شاهد غير از خود بياوريد گفتند ما دو نفر شاهد غير از خود نداريم آنحضرت به ايشان فرمودند پنجاه نفر از شما سوگند ياد كنند بر مردى كه او را كشته است ، او را به شما تحويل داده تا قصاص نمايند گفتند يا رسول الله چگونه بر چيزى كه نديدهايم سوگند ياد نمايم آنحضرت فرمودهاند پس يهود سوگند ياد كنند گفتند چگونه به سوگند آنان راضى باشيم آنحضرت ديه او را از بيتالمال پرداخت . « 1 »
و از اين حديث استفاده مىشود كه انصار از اداء سوگند خوددارى كردند و علت آن را اين امر مىدانستند كه نمىدانستند چه كسى او را كشته است و سوگند يهود را نيز قبول نداشتند و روشن است كه اين امر اختصاص به زمان حضرت رسول ( ص ) نداشته بلكه در هر زمانى اين مسأله مطرح است كه اولياء دم آگاهى به ارتكاب قتل از طرف متهم ندارند ، بنابراين لازم است قاضى براى رسيدن به واقع از راههاى ديگرى ، استفاده نمايند و به ويژه آنكه در اين زمان مشاهده مىشود اكثر كسانى كه اداء سوگند مىكنند مورد اطمينان نيستند ، و افرادى مانند انصار كه در زمان حضرت رسول اكرم ( ص ) بودند و از اداء سوگند در اثر عدم علم امتناع ورزيدند نمىباشند و به آسانى حاضرند به دروغ و يا عدم علم به واقعيت از روى تعصب و يا اغراض شخصى ديگرى اداء سوگند نمايند . و به همين جهت است كه محاكم قضائى در اموال مالى كمتر عمل به سوگند مىنمايند ، با اينكه امور مالى مانند امور جزايى از آن اهميت برخوردار نيستند و موجب بىاحتياطى در امر دما نمىگردند و من معتقدم با توجه با اين امر لازم
هامش
( 1 ) . وسائل باب 10 حديث 3 از ابواب دعوى قتل ج 19 ص 117 .