آيا لازم است حاكم از راه قسامه علم به ثبوت قتل از طرف متهم پيدا كند ؟
از ظاهر كلمات فقهاء كه لوث را معتبر دانسته و ظاهر روايات كه صراحت دارند ، بر لزوم وجود پنجاه نفر قسامه استفاده مىشود كه لازم است حاكم اطمينان و علم عادى نسبت به صدور قتل از طرف متهم پيدا كند .
زيرا لوث از يك طرف عبارت از ظن قوى و نزديك به علم است و پنجاه نفر قسامه به اضافه ظن قوى كه از قسامه حاصل مىشود موجب علم مىگردد و قدر يقين از ادله قسامه نيز صورت حصول علم مىباشد و در غير اين صورت نمىتوان به مجرد اداء سوگند حكم به قصاص و يا ديه صادر كرد و بر فرض آنكه لوث را در قسامه لازم نداشته باشيم اما حصول اطمينان علمى را براى حاكم نمىتوان ناديده بگيريم زيرا شارح مقدس همانطورى كه خواسته است از يك طرف به منظور حفظ دماء مسلمانان احتياط نموده و بر اين اساس قسامه را جعل فرموده است و از طرف ديگر نيز لازم است دربارهء متهم نيز احتياط لازم را بنمايد ، بنابراين تا مادامى كه علم عادى به صدور قتل از طرف متهم حاصل نگردد نمىتوان او را مجازات كرد ، با اين ترتيب نمىتوان مجرد قسم را تعبدا براى محكوم كردن متهم كافى دانست ، بلكه حاكم از راه اداء سوگندهاى متعدد لازم است به علم اطمينانى دست يابد هر چند ممكن است بعضى چنين تصور نمايند كه قتل با اداء سوگند هر چند موجب علم نگردد ثابت مىشود و روايات وارده در قسامه را حمل بر اين معنى نمايند .
و بگويند همانطور كه در امور مالى حق مدعى در بعضى از موارد با يك شاهد و يك قسم ثابت مىشود در امور جزائى حق مدعى با اداء سوگندهاى متعدد از طرف بستگان اولياى دم ثابت مىگردد هر چند سوگند آنان موجب علم نگردد .
و ليكن با توجه به اينكه ما مىدانيم شارع مقدس اسلام در دما كمال احتياط را نموده است لازم است ادله قسامه را به موردى تخصيص دهيم كه از براى
مقالات كنگره محقق اردبيلى ( مقالات ) ( فارسى ) — صفحة 780
مساهمون: كنگره بزرگداشت مقدس اردبيلى
ص٧٨٠