علميه تنها نشان دهنده يك ارزش اصلى است كه آن علم و دانش اسلامى مىباشد . اشاره شد كه داشتن ورع ، عمل و ايمان به علم براى علما جز ارزشهاى حوزه محل كار آنها است و هر زمان كه اين ارزشها با هم در حوزهاى وجود داشته باشد باعث پيشرفت آن حوزه و نبود يا كمبود هر كدام از اين ارزشها باعث ركود در آن حوزه مىشود . علل ديگرى هم در رشد يا ركود حوزهها مؤثر است كه از جمله سياست دولتهاى وقت نسبت به آنها است . « 1 »
در قرن دهم هجرى قمرى يعنى زمان حيات مقدس اردبيلى مهمترين واقعه تاريخ ايران ، يعنى تشكيل دولت صفويه روى داد كه نه تنها جريان تاريخ را دگرگون كرد بلكه انديشه ايرانيان را نيز به راه ديگر يعنى تشكيل دولتى با آرمانهاى مذهب تشيّع متوجه كرد . با ظهور صفويه شيعه از حالت انزوا درآمده و به صورت يك قشر پيشرو فعاليت را از ديگران گرفته و انديشههاى تشيّع را رواج دادند . از سال 905 ه ق كه عصر صفويان با سلطنت شاه اسماعيل اول شروع شد تقريبا سياست واحدى بر تمام مملكت حاكم و آن سياست گرايش شديد به تشيّع و ترويج آن بود . البته بايد يادآور شويم اهداف اين سلسله بيشتر جنبه سياسى داشت كه با رنگ مذهبى به پيش مىرفت و در همين دوره علماى بزرگ اسلام تشخيص بجا و صحيح دادند كه بايد از اين زمينه مناسب براى بارورى اهداف تشيّع و رسمى نمودن آن حداكثر استفاده را بنمايند كه البته چنين هم شد .
لازم به تذكر است كه ريشه اصلى علاقه و عشق ايرانيان به تشيّع به ظهور اسلام و ارادت آنها به حضرت على عليه السّلام و فرزندان گرامش مىرسد « 2 » .
هامش
( 1 ) . آشنايى با حوزههاى علميه شيعه در طول تاريخ ، ص 24 .
( 2 ) . مجله انديشه ، شماره 3 و 4 ، حوزه علميه مشهد ، ص 95 .