كنز العرفان و زبدة البيان
ساختار اصلى زبدة البيان مقتبس از كنز العرفان است . اگرچه مباحث و عناوين تغييرات جزيى يافتهاند ، اما با ملاحظهاى گذرا ، مشهود است كه اين دو كتاب كاملا تأثير و تأثر دارند . آنچه در اين مختصر به آن پرداخته مىشود تفاوتهاى اساسى آن دو است . اختلاف ديدگاههاى فقهى و فتوايى ميان دو صاحب نظر و فقيه ، امرى طبيعى است و جاى هيچ بحث ندارد . آنچه گفتنى است ، اين نكته است كه مؤلف زبدة البيان چه خصوصيات و ويژگيهايى در نوشتهء خود آورده است كه او را از كتاب قبلى ممتاز مىكند . چه اينكه روشن است ، دو كتاب استنباطى و استدلالى فراتر از فتوا است و چند و چون در آنها مىتواند امتياز و برترى هر كدام را مشخص كند .
1 - زبدة البيان بيشتر ناظر به كنز العرفان است ، جايى را كه مؤلف لازم ديده است عبارات غير ضرورى را حذف كرده و جايى كه نياز به بسط بيشترى داشته بسط داده است . به عنوان نمونه در ذيل آيهء
« إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَ يُؤْتُونَ الزَّكاةَ وَ هُمْ راكِعُونَ »
« 1 » كه مربوط به ولايت امير مؤمنان است ، كنز العرفان ، تنها به تذكر بسنده كرده و به مبحث فقهى آن پرداخته است « 2 » در حالى كه زبدة البيان حدود دو صفحه به بحث پرداخته و چندان توجهى به مفاد فقهى آيه نكرده است . « 3 » و نيز در ذيل آيات 183 و 184 بقره ، دربارهء روزه « 4 » چندين صفحه و در ذيل آيه 197 دربارهء حج « 5 » به بحث پرداخته است كه اصلا قابل مقايسه با كنز العرفان نيست . « 6 »
هامش
( 1 ) . مائده ، 55 .
( 2 ) . زبدة البيان ، ص 108 .
( 3 ) . كنز العرفان ، ج 1 ص 158 .
( 4 ) . همان ، ص 146 .
( 5 ) . همان ، ص 261 .
( 6 ) . كنز العرفان ص 199 و 201 و 300 .