گويد : « و اعلم أنّه قد طوّلنا فى هذه المسألة و العذر ما ذكره في المختلف للتطويل و هو كونه من المسائل الجليلة و . . . » ص 164 . و در جايى كه دلالت آيات مطرح شده را ناتمام مىدانسته به اشارتى مطلب را پايان داده است . از قسم دوم مىتوان به اين موارد اشاره كرد :
كتاب الضمان با دو آيه و سه سطر ؛ كتاب الوكالة با سه آيه و دو سطر ؛ مبحث ارتداد با دو سطر ؛ مضاربه چهار خط ؛ سبق و رمايه با سه سطر ؛ لقطه چهار سطر ؛ و غصب و اقرار هر كدام با شش سطر .
اسرار عبادات
10 - گرچه در عنوان « زبدة البيان في احكام القرآن » « أحكام » محور موضوع است و مناط صحّت عمل ، يعنى اگر عبادتى با احكامى كه در رسالهها بيان شده مطابق باشد ، آن عمل صحيح و گرنه باطل است ولى قبول شدن عمل مهمتر از صحّت آن است ، و رمز پذيرفته شدن ، توجّه به اسرار عبادات ، مثل حضور قلب در نماز است .
مقدس اردبيلى بيش از سى مورد ، تذكّرات اخلاقى را با احكام فقهى در آميخته و از تشريح معنويات دريغ نورزيده مثلا پايان آيه وضو ( مائده ( 5 ) : 6 ) به تفسير آيه بعد از آن در فلسفهء طهارت مىپردازد و در شرح
« وَ لِيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكُمْ »
گويد : خداوند با احكام دين و با ايجاب وضو و تيمّم مىخواهد آنگونه شريعتش را كامل كند كه پاك كننده پيكر و بخشاينده گناهان شما باشد ، در آيه بعد به راه و رسم تقوا پرداخته و با بيان داستان فرزندان آدم عليه السّلام ، تقوا را سبب قبولى اعمال مىشمارد . . . ص 22 . همچنين در آيهء 39 سورهء روم از
« تُرِيدُونَ وَجْهَ اللَّهِ »
استنباط مىكند : شرط انفاق ، اخلاص است . ص 187 . و ذيل آيهء 42 سورهء نساء :
« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَقْرَبُوا الصَّلاةَ وَ أَنْتُمْ سُكارى »
گويد : « و فيها إشارة إلى أنّ القلب لا بدّ أن لا يكون غافلا حال الصلاة و لا مشغولا به غير ما يتعلّق بها . . . » ص 25 .