بودن ضررى به حديث وارد نمىشود گرچه از ناحيه متن داراى اجمال است ، ولى دليل بر عدم اجتهاد در تحصيل قبله هم نمىشود .
ج ) : فرمود اخبار صحيحهاى ميان مغرب و مشرق را قبله معرفى كرده همچنين آيه ( بقره / 144 و 150 ) ظهور در وسعت دارد .
بايد عرض كرد اين ظهورات و اطلاقات همه بدوى است و قابل عمل نيست زيرا امر به لزوم فحص ، اجتهاد و كوشش در تحصيل قبله ، همچنين دليل علمى كه راهگشاى سمت قبله باشد ظهور اطلاقى در وسعت را از بين خواهد برد ، چنان كه ذيلا چند حديث در اين زمينه ذكر خواهيم كرد .
د ) : اما آنچه فرمود رواياتى كه وارد شده در عدم انجام نماز به غير قبله و در عدم ميل و انحراف از قبله همهء اين روايات حمل مىشد به استحباب در قبله معتبر نزد آنان ، يعنى مستحب است نماز به غير قبلهء معتبر خوانده نشود همچنين مستحب است از قبله معتبر منحرف نگردند .
مناقشه اين سخن آن است كه اگر قبله معتبر نزد مردم وجود داشته باشد كه اصلا جايز نيست به قبله غير معتبر نماز بخوانند ، بلكه معقول نيست ، يعنى چگونه مىتوان گفت : مستحب است انسان از قبلهء معتبر روى نگرداند و از آن مايل و منحرف نشود ؟ ! پس حمل به استحباب وجه صحيحى ندارد به ويژه مىبينيم در مواردى كه قبله مشخص نيست راوى پرسيده است : « عن الصلاة بالليل و النهار اذا لم ير الشمس و لا القمر و لا النجوم . قال : اجتهد رأيك تعمّد القبله جهدك » و در حديث ديگر در پاسخ همين سؤال فرمود : « تجهّد رأيك و تعتمد القبله بجهدك » « 1 » يعنى كوشش كن تا قبله را بدست آورى و با جدّ و كوشش بر آن اعتماد كن .
افزون بر آن ، تأييد بر عدم صحت حمل به استحباب و در نتيجه عدم وسعت
هامش
( 1 ) . وسائل الشيعه . ج 4 / 308 .