علت است . بهرحال مناسب است روايات ياد شده به صورت جداگانه مورد نقد و ارزيابى قرار گيرد و طبعا سطح روايات مشابه نيز از نظر دلالت روشن خواهد شد .
نقد و ارزيابى روايات در دستهء چهارم
الف ) روايت نبوى صلّى اللّه عليه و آله :
اين روايت كه با تعابير گوناگونى وارد شده و توسط برخى از فقهاى ما نيز مورد استدلال قرار گرفته از طريق اهل سنت نقل شده است و راوى آن شخصى به نام « ابى بكره » است و كتابهاى حديثى اهل سنت ، همگى از او نقل كردهاند . او كه استماع اين حديث از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله را موجب مصونيت خويش مىشمارد « 80 » بهمراه
هامش
( 80 ) . ابى بكره در سنن نسائى به اجمال اشاره مىكند كه اين سخن پيامبر ( ص ) موجب مصونيت من شد . چنان كه از منابع ديگر استفاده مىشود اشارهء ابى بكره به جريان جنگ جمل و خروج عائشه است . توضيح اينكه ابى بكره كه ظاهرا از هواداران عائشه بوده و اين علاقه و پشتيبانى را در پيش اين و آن نقل مىكرده است هنگام خروج عائشه و دعوت مردم به مخالفت و طغيان عليه امير المؤمنين عليه السّلام ، ابى بكره نيز از جمله از طرف برخى دوستانش مواجه با اين درخواست مىشود و او براى رهايى از همراهى با عائشه به اين سخن پيامبر ( ص ) كه تنها راوى آن نيز خود او است استناد مىكند و ظاهرا بارها آن را بازگو كرده است . چنان كه در نقلى ديگر به جاى اين جمله ، سخن ديگرى را از پيامبر ( ص ) دربارهء ملكهء سبا نقل مىكند .
اينها خود مىتواند قرائنى باشد كه ما را نسبت به اصل صدور جملهء مذكور به تأمل بيشتر وا دارد . بهرحال در نقل نسائى چنين آمده است :
« عن ابى بكرة ، قال : عصمنى اللّه بشىء سمعته عن رسول اللّه ( ص ) لما هلك كسرى قال : من استخلفوا ؟ قالوا : بنته قال : » و بعد جملهء پيامبر ( ص ) را نقل مىكند . ( سنن نسائى ، ج 8 ، ص 227 ) در جاى ديگر چنين مىخوانيم : « عبد اللّه بن الهجنع ، قال : لما قدمت عائشة زوج النبى ( ص ) أتينا أبا بكرة فقلنا : هذه عائشة ، كنت تقول : عائشة عائشة ! هى ذى عائشة ! قد جاءت فاخرج معنا . فقال : أنّى ذكرت حديثا سمعته من رسول اللّه ( ص ) . سمعت النبى ( ص ) و ذكر بلقيس صاحبة سبأ فقال : لا يقدّس اللّه امّة قادتهم امرأة » . ( مجمع الزوائد ، ج 5 ، ص 209 ) .
و در جاى ديگر مىخوانيم : « لقد نفعنى اللّه بكلمة سمعتها من رسول اللّه ( ص ) ايام الجمل بعد ماكدت أن الحق باصحاب الجمل فاقاتل معهم . قال : لمّا بلغ رسول اللّه انّ اهل فارس قد ملكوا عليهم بنت كسرى قال : لن يفلح قوم ولّوا امرهم امرأة » . ( صحيح بخارى ، ج 6 ، ص 10 ، باب كتاب النبى الى كسرى و قيصر ، ط مصر ) .