خردهگيرى نموده و سليقهء فقهى او را طرد كردهاند . « 1 » از اينرو وقتى مقدس در مسألهاى بر اجماع ، اعتماد مىكند و ادعاى اجماع ديگران را بدون نقد و ايراد قبول ، و يا خود ادعاى اجماع مىنمايد ، مىتوان فهميد كه مسأله از اين نظر جايگاه محكمى داشته و تسالم اصحاب را به همراه دارد .
اردبيلى بر اين نظر است كه فقها در دوران غيبت از سوى حضرت ولى عصر عليه السّلام ، « نيابت » دارند ، و « اذن » آن حضرت ، « بالاجماع » معلوم است « 2 » . همچنين در بعضى از موارد نسبت به تصرفات فقيه ، تعبير « لا خلاف فى الحكم » مىكند . « 3 » مثلا در بحث از اينكه طلبكار مىتواند پس از پايان يافتن مهلت اداء دين ، تقاضاى فروش گرو و اموالى را كه به عنوان رهن در اختيار دارد بنمايد ، مىگويد :
« ظاهرا اين كار به عهدهء امام عليه السّلام يا نائب او كه به منزله وكيل حضرت و وكيل غائب است ، مىباشد و توسط او انجام مىگيرد و ظاهرا خلافى وجود ندارد كه اين كار براى حاكم ، جائز و بلكه واجب است . » « 4 »
در يك تعبير جامع و گويا ، اردبيلى ، فقيه را به عنوان « قائم مقام امام عليه السّلام و نائب او » معرفى مىكند ، و مىگويد دليل آن مىتواند « اجماع » و « اخبار » باشد . « 5 »
هامش
( 1 ) . جواهر در مسأله لزوم اجتناب از اطراف شبهه محصوره : « اوجبوا التحرى و نحوه الى ان ظهر مولانا المقدس الاردبيلى رحمه اللّه ، فأظهر هذا الشك كما هى عادته فى كثير من المقامات » .
1 / 298 . و نيز در مسأله جهر به سوره و ادعاى اجماع ، با اشاره به خلاف اردبيلى و صاحب مدارك : « لكنه قد سمعت غير مرة ان خلاف امثالهم غير قادح بعد معلومية ان صدور ذلك لخلل فى الطريقة » . 9 / 365 .
( 2 ) . مجمع الفائدة ، 12 / 27 .
( 3 ) . مجمع الفائده ، 9 / 231 .
( 4 ) . مجمع الفائده ، 9 / 168 .
( 5 ) . مجمع الفائدة و البرهان ، 8 / 160 .