قررناه فى محله و . . . « 1 »
- تنها كسى كه در قاعدهء « كل عقد يضمن بصحيحه يضمن بفاسده » تأمل كرده ، اردبيلى است . « 2 »
امتياز فقهاء
فقهاى بزرگ كسانى را كه در اجتهاد و رد فروع بر اصول مهارت نداشته و از خود « ابتكار و خلاقيت » نشان نمىدهند ، « فقيه » به معناى واقعى نمىدانند و برجستگى را از آن كسانى مىدانند كه راههاى ناگشوده را بگشايند و با طرح مطالب و استدلالهاى نو ، راه را براى آيندگان باز كنند و اساسا رشد و بالندگى فقه و فقاهت در طى قرون و اعصار گذشته بر همين پايه بوده است .
محقق اردبيلى هر چند در بسيارى از موارد كه در كلمات فقها تأمل نموده ، به نتيجهاى كه از نظر فقهاى ديگر مورد قبول باشد ، دست نيافته ، اما « جرأت و جسارت » او در طرح نكات جديد قابل توجه است . اتفاقا خود او امتياز فقهاء را در همين امر مىداند . در اينكه « اگر جاهل بجاى نماز قصر ، تمام بخواند » ، معتقد است كه مطلقا اعاده ندارد به دليل روايات و شريعت سهله سمحة ، سپس در خاتمه مىگويد :
« و احتط مهما امكن فان الامر صعب و لا يمكن القول بكلّية شيء بل تختلف الاحكام باعتبار الخصوصيات و الاحوال و الازمان و الامكنة و الاشخاص و هو ظاهر و باستخراج هذه الاختلافات و الانطباق على الجزئيات المأخوذة من الشرع الشريف امتياز اهل العلم و الفقهاء شكر اللّه سعيهم و رفع درجاتهم . » « 3 »
هامش
( 1 ) . همان ، ج 36 ، ص 339 .
( 2 ) . همان ، ج 37 ، ص 72 .
( 3 ) . مجمع الفائدة ، ج 3 ، ص 436 .