«
وَ لَقَدْ عَفا عَنْكُمْ وَ اللَّهُ ذُو فَضْلٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ
- و از شما در گذشت ، و خداوند را به مؤمنان نعمت و منت است . » پس عفو دليل بر آن نيست كه خدا مؤمنان و كافران را در يك تراز قرار مىدهد ، بلكه مؤمنان راستين در جنگ بر كافران برترى دارند .
عبرتهايى از شكست
[ 153 ] عبرتهاى شكست چيست و چگونه بايد از آنها بهرهبردارى كنيم تا بار ديگر گرفتار شكست نشويم ؟
/ 681 الف : قرآن از آنكه صورت واقعى شكست را ترسيم مىكند ، كه عبارت از فرار از ميدان جنگ به خاطر حب ذات است و نظرى به پشت سر نينداختن ، در اين باره سخن مىگويد :
«
إِذْ تُصْعِدُونَ وَ لا تَلْوُونَ عَلى أَحَدٍ وَ الرَّسُولُ يَدْعُوكُمْ فِي أُخْراكُمْ فَأَثابَكُمْ غَمًّا بِغَمٍّ لِكَيْلا تَحْزَنُوا عَلى ما فاتَكُمْ وَ لا ما أَصابَكُمْ وَ اللَّهُ خَبِيرٌ بِما تَعْمَلُونَ
- در آن هنگام كه روى برتافته و مىرفتيد ، و كسى در فكر كسى نبود ، و پيغمبر از پشت سر شما را مىخواند ، پس خدا اندوه شما را به اندوه كيفر داد ، تا بر آنچه از دست شما مىرود يا به شما مىرسد اندوهگين مشويد ، و خدا بر آنچه مىكنيد آگاه است . » در اين جا رسول خدا ( ص ) با ياد كردن از آخرت و ضرورت فداكارى ، به درمان كردن اثر بد شكست در نفوس ايشان مىپردازد ، چرا كه بهترين درمان براى خودخواهى و خود دوستى به ياد خدا و روز ديگر افتادن است .
ب : سپس قرآن بعد از آوردن اين صورت شكست ، مىگويد كه شكست آثارى منفى دارد كه از حدود ميدان جنگ تجاوز مىكند .
[ 154 ] مؤمن بشر است و در معرض عوامل شكست قرار دارد ، ولى به فضل ايمان داشتن به خدايى كه او را براى غلبهء بر ذات يارى مىدهد ، و قلب را آكنده از اطمينان مىسازد ، و در نتيجه جسم او را نيز پر از آسايش مىكند ، بر آنها پيروز