مىشود . و اين بدانروى است كه آرامش و اطمينان قلب بر سلامت جسم و قدرت رو به رو شدن آن با سختيها منعكس مىشود .
اما منافق ، بدان سبب كه ايمان او همچون سرابى است كه نفس خود را با آن مىفريبد ، و مىخواهد مردمان را بفريبد ، عوامل شكست در جان او تأثير مىكند و از آن شفا نمىيابد ، و لذا به ذات خود مىآويزد و بر آن مىترسد و دربارهء خدا گمانهاى بد مىبرد و مىگويد : ما ناگزير شكست مىخوريم و فكر مايهء نوميدى خود را با زيادى شمارهء كشتگان تأييد مىكند ، ولى خدا برهان او را فرومىشكند و به ياد او مىآورد كه تنها خدا از آينده آگاه است ، و گمان منافق آكندهء به عوامل نوميدى و ترس و شكست ، و شمارهء كشتگان كه خدا آن را مقدر كرده است تا اختيار مردم تمام شود و قلوب مؤمنان پاك شود درست نيست ؛ و اگر خدا مىخواست از كشته شدن مؤمنان جلوگيرى مىكرد ، و خدا مرگ را به وسايل مختلف مقدر مىكند ، و حتّى اگر آتش جنگ هم افروخته نمىبود ، گروهى از مؤمنان به دلايل ديگر شربت شهادت مىنوشيدند ، مثلا ، بر اثر حمله كردن ناگهانى كفار به ايشان در آن حال كه در خانههاى خود آرميده بودند .
/ 682 «
ثُمَّ أَنْزَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ بَعْدِ الْغَمِّ أَمَنَةً نُعاساً يَغْشى طائِفَةً مِنْكُمْ
- آن گاه پس از اندوه بر شما آرامش خوابى فرود آورد كه گروهى از شما را فراگرفت . » آنان تنها مؤمنان بودند ، و « غم » حالت از بين رفتن رؤيت در قلب است كه نفس به سبب ترس شديدى كه سرچشمهء آن حب ذات و ترسيدن بر آن است ، تاريك مىشود . و چرت ( نعاس ) آن حالت آرامش جسدى است كه از راحتى نفس و وجود اطمينان كافى نتيجه مىشود .
«
وَ طائِفَةٌ قَدْ أَهَمَّتْهُمْ أَنْفُسُهُمْ يَظُنُّونَ بِاللَّهِ غَيْرَ الْحَقِّ ظَنَّ الْجاهِلِيَّةِ
- و گروهى تنها در بند خود بودند و به ناروا دربارهء خدا پندارهايى چون پندارهاى جاهليت داشتهاند . » بدان سبب چنين بودند كه اوضاع پس از درآمدن اسلام به جزيرة العرب را