[ 152 ] دليل واقعى و ساده براى اين حقيقت را در نبرد خود با دشمن خواهيد يافت و اين كه خدا چگونه شما را پيروز كرد و شمشيرهاى خود را در تنهاى ايشان داخل كرديد .
ولى اين جنگ طرف ديگرى نيز داشت ، خدا كسى را كه به يارى او برخيزد يارى مىكند ، اما اگر مؤمنان سستى نشان دهند و اختلافات در ميانشان زياد شود و از اطاعت فرمانده سرباززنند ، شايستگى پيروز شدن ندارند و گرفتار شكست مىشوند ، و شكست گونهاى از امتحان است و قهرمانان در هنگام شكست شناخته مىشوند .
/ 679 اكنون كه جنگ به پايان رسيد و ( با پيروزى نخستين و شكست دوم شما ) ، خدا شما را با فضل و بخشش عظيم خود مىبخشد و عفو مىكند .
«
وَ لَقَدْ صَدَقَكُمُ اللَّهُ وَعْدَهُ إِذْ تَحُسُّونَهُمْ بِإِذْنِهِ
- و در آن هنگام كه آنان را به اذن خدا از پا درمىآوريد ، خدا به وعدهء خود وفا كرد . » شما را پيروز كرد تا به وعدهء پيروز گردانيدن شما وفا كند ، و چنان بود كه شمشيرهاى خود را در تنهاى دشمنان فرومىبرديد ، ولى به اين پيروزى مغرور شديد و سستى به جان شما راه يافت .
«
حَتَّى إِذا فَشِلْتُمْ وَ تَنازَعْتُمْ فِي الْأَمْرِ وَ عَصَيْتُمْ مِنْ بَعْدِ ما أَراكُمْ ما تُحِبُّونَ
- تا اين كه ترسيديد و با يكديگر نزاع كرديد ، و پس از اين كه آنچه را كه دوست داشتيد به شما نشان داد ، نافرمانى كرديد . » يعنى پس از اين كه پيروز شديد . و اين بدان سبب است كه آدمى ، در آن هنگام كه احساس خطر مىكند ، به يكى كردن صف خود با صفهاى ديگر مىپردازد ، و چون خطر از ميان برداشته شود ، احساس آرامش مىكند و در انديشهء تقسيم غنيمتها مىافتد . به همين گونه بعضى از مسلمانان در جنگ احد ، هنگامى كه خود را در شرف پيروزى و خطر را رفع شده مىديدند ، از نقاط حسّاسى كه از آنها پاسدارى مىكردند دور شدند ، و دشمن فرصت را غنيمت شمرد و به جنبشى براى محاصره كردن مسلمانان پرداخت ، و اينان ناگهان تعادل خود را از دست دادند و