سالم است ، معلوم مىشود ابدان ديگر او اعم از مثالى و اخروى ، همچنان باقى بوده و از بين نرفتهاند . اين است كه مىگوييم در ابدان ، مراتب محفوظ است و كمال و نقص آنها ضررى به تشخص وجودى آنها نمىزند ، كه امتياز غير از تشخص است .
در روايات از اما صادق عليه السّلام هم آمده است كه ابو بصير از ارواح مؤمنين از حضرت عليه السّلام سؤال مىكنند و حضرت عليه السّلام در جواب چنين مىفرمايند : في الجنّة على صور ابدانهم لو رأيته لقلت فلان .
غرض آنكه ، در ما نحن فيه هم ، كتاب يك ماهيت خارجى دارد و يك ماهيت ذهنى كه در ذهن ما موجود است كه البته ماهيت اين كتاب در ذهن ، عين ماهيت آن در خارج است ، جز اينكه يكى كامل است و ديگرى ناقص ، كه آن كه كامل است وجودى است كه در خارج تحقق دارد و اصل مىباشد و آنكه ناقص است وجودى است كه در موطن ذهن بوده و فرع مىباشد . در آينده مبسوط اين بحث را مطرح خواهيم كرد كه ، اگر نفس آدمى قوى بشود ، چه بسا وجود ذهنى او از وجود خارجى اشياء به مراتب قوىتر ، و قادر به افعالى به مراتب شديدتر از خارج خواهد بود .
اصل ششم : تفاوت صورت علميه با وجود ذهنى . « 1 »
الصور العلمية من حيث إنها محاكية عن خارجها فهى وجودات ذهنية ، و أما من حيث إن تلك الصور متحدة بالنفس اتحاد المدرك بمدركه فهى من هذه الحيثية جواهر مجرّدة خارجية و صور علمية وراء المادة ليست بذهنية ؛ فكونها وجودات ذهنية ملحوظة به شرط لا تجاه النفس الناطقة ، و كونها صورا علمية عين النفس و من الجواهر الخارجية .
هامش
( 1 ) . اصل هشتم رسالهء النور المتجلّى .