بسيارى از علماى ما ، عنوان و بيان شده بود و جواب داده شده است منتهى با بيانى ديگر ، پس الآن فقط مقدارى القاب و الفاظ تعويض شده ، به تعبير شاعر :
سوار رفرف هستى و براقى * ورم كردى و پندارى كه چاقى
آخوندهاى قديم ما ، به حقيقت در تمام رشتههاى علمى ، خوب زحمت مىكشيدند ، متأسفانه اكنون حوزههاى علميّه به چند رشته خاص محصور شده و ديگر ، طلاب محترم علوم دينى زحمت فراگيرى علومى غير از فقه و اصول و تفسير آفاقى را به خود نمىدهند . و بدين ترتيب ، آنچه را كه داشتيم از دست داديم . درحالىكه علماى قديم و اصيل ما ، همه علوم را ، از فقه و اصول و فلسفه و تفسير گرفته تا علم طب و علم هيئت ، رياضيات و علوم غريبه و بسيارى از كتب مرقوم در اين باب كه به قلم همين آخوندهاى قديم ما بوده را فرا مىگرفتند .
حضرت علامه حسنزاده آملى مىفرمودند : روزى يكى از دانشمندان فرانسوى به همراه همسرش كه هر دو خيلى بزرگوار بودند و در سطح بالاى دانشگاههاى پاريس ، سمت استادى داشتند به منزل ما در قم آمدند و شروع به طرح سؤالاتى كردند ، ما هم روى مبانى دقيق و مستندات قديم و اصيل ، به تكتك سؤالاتشان پاسخ داديم ، ناگهان ديديم هر دو به گريه درآمدند به زبان فرانسه ، به ايشان گفتم : چرا گريه مىكنيد مگر خداى ناكرده بىادبى و جسارتى از من سر زده است ؟ گفتند : نخير ، ما هرگز خلاف ادب از شما نديديم امّا هردو از اين متأثر شديم كه پس اين نوشتههايى را كه در كشورهايى مثل فرانسه آوردند و ما خوانديم و گفتند اينها نظرات شما راجع به كرويت زمين و جاذبه آن ، و راجع به طبّ و ديگر امور است ، چيست ؟ اينها چيست كه به خورد ما دادهاند ؟ و به عنوان نظريههاى علمى به شما نسبت دادهاند ، درحالىكه حرفهاى شما ، اينقدر