اصل كه مدركات نفس ، علم و حيات دارند مىتوان پذيرفت كه اگر شخص قوى شد مىتواند با توغّل در صورت مدركات خويش ، آنها را در خارج از خود ، متمثّل و حاضر سازد و آنگاه است كه مىبينيد آتش ذهنى كه در خارج از خود ، انشاء نموده ، حاوى اثرات و سوزشى به مراتب شديدتر از آتش خارجى است .
چراكه اين ، به توجه نفس ناطقه و عين آن است و آن ديگرى حاصل جرقه و اصطكاك شديدى است كه بين دو مادهء بىجان پديد آمده است لذا يقينا اثرات آن بيش از اين است اگرچه در بادى نظر ، آتش ذهنى ، فاقد اثرات آتش خارجى مىباشد .
ارتباط بحث وجود ذهنى با معاد جسمانى
يكى از مبانى سنگين بحث قبر و برزخ و قيامت اين است كه با توجه به اسرار وجود ذهنى مىتوان به حقايق بسيارى از آن مباحث ، دست يافت .
كتاب شريف « النور المتجلّي في الظهور الظلّي » تاليف حضرت استاد علامه حسنزاده آملى روحي فداه براى فهم اسرار وجود ذهنى ، كتابى وافى و كافى است .
حضرت علامه طباطبايى قدّس سرّه در ادامه مىفرمايند : و نيز حكايت نمودن وجود خارجى از ماوراى خود با عدم ترتب آثار وجود خارجى ، منافاتى ندارد به اينكه بگوييم ، صور علميّه مطلقا مجرد از ماده هستند زيرا ترتب آثار كيف نفسانى و نيز مجرد بودن ، حكم صور علميه است از اين حيث كه به ذات آنها نظر شود و نيز حكايت نمودن از خارج و عدم ترتب آثار خارجى ، حكم صور علميّه است از اين حيث كه با اشيائى خارجى مقايسه شوند و اين همان مطلبى است كه ما در مورد فرق بين صورت علميه و وجود ذهنى بيان كرديم .