فصل نوزدهم در ترتيب افعال خداوند كه همان نظام خلقت مىباشد
در بحثهاى سابق واضح گرديد كه براى وجود امكانى ( در عالم ممكنات ) كه عبارت از فعل خداوند مىباشد تقسيمهاى ( گوناگون ) است :
1 - تقسيم وجود ممكن به مادّى و مجرّد .
2 - تقسيم موجود به عقلى و مجرّد مثالى .
و سابقا اشاره كرديم كه عوالم كلّى وجود سهتا هستند : « 1 »
1 - عالم تجرّد تامّ عقلى
2 - عالم مثال
3 - عالم مادّه و ماديّات
امّا عالم عقلى ، عالم تامّ بوده ، از لحاظ ذات و فعل از مادّه و آثار مادّه مجرّد مىباشد و عالم مثال از مادّه ( و جرم آن ) مجرّد بوده ، امّا آثار مادّه از اشكال و ابعاد و اوضاع و غير آنها از آثار مادّه را دارد .
پس در عالم مثال ، اشباحى است متمثّل در صفت اجسامى كه در عالم مادّه و طبيعت وجود دارد ، و اين اشباح متمثّل و متعيّن به صفات اجسام مادّى ، در نظام شبيه نظام اجسام در
هامش
( 1 ) - اسفار ج 7 ص 262 و ص 276 - قبسات ص 380 و ص 387 - حكمة الاشراق ص 138 و ص 148 و ص 229 و ص 239 . ( شارح )