درس شصت و دوّم ( 62 )
فصل دوازدهّم در عنايت و قضا و قدر
فلاسفه ، عنايت و قضا و قدر را از مرابت علم خداوند ذكر كردهاند براى اينكه هريك از سه صفت مزبور به مفهوم خاصّ خود بر خصوصيّتى از خصوصيّات علم پروردگار صادق مىآيد .
[ معناى عنايت ]
اما عنايت « 1 » : عبارت است از بودن صورت علمى ، علّت موجبه ( يعنى علّت وجوب دهنده ) براى ايجاد معلومى كه عبارت از فعل است ، براى اينكه علم تفصيلى خداوند به اشياء درحاليكه عين ذات او مىباشد علّت وجود اشياء با همه خصوصيّات معلوم در اشياء مىباشد پس خداوند عنايتى به مخلوقات خود دارد .
[ معناى قضا ]
و امّا قضا بهمعناى معروف خودش ، عبارت است از جعل نسبت بين موضوع و محمول به صورت ايجابى ، پس قول قاضى و حكم او مثلا در مورد قضا و داورى و رفع نزاع و خصومت بين زيد و عمرو در مالى يا حقّى كه آن دو رفع خصومت و نزاع بين خود را به قاضى روى آورده و دليلشان را به او القاء نمودهاند پس قول قاضى به اين عبارت : « اين مال ، ملك زيد است ، حقّ
هامش
( 1 ) - حكمة الاشراق - اسفار ج 6 ص 291 - مبداء و معاد ص 124 . ( شارح )