ذات او همه ، معلوم ذات پروردگار مىباشند و اين علم ، علم تفصيلى است و در عين اينكه اجمالى نيز هست و علم اجمالى است در عين اينكه علم تفصيلى نيز هست .
مسألهء سوّم
و نيز سابقا گذشت كه جز ذات متعال از موجودات همهء ، معلولهائى براى ذات پروردگار بوده ، منتهى به او هستند بدون واسطه يا به واسطهاى يا به وسايطى ، ذوات آنها قائم به او مىباشند ، مثل قيام وجود رابط ( غيرمستقلّ ) بوجود مستقلّ ، اين موجودات به وجودات خود حاضر نزد او مىباشند و ميان او و موجوداتش براى او حجابى نيست پس موجودات ممكن در مرتبهء وجودشان معلوم نزد پروردگار مىباشند به نحو علم حضورى ، امّا موجودات مجرّد ، خودشان و ذاتشان نزد خدا حضور دارند امّا موجودات مادّى با صور مجرّدشان معلوم براى خدا بوده و نزد او مىباشند .
مسألهء چهارم :
از مطالب قبلى روشن گرديد كه براى واجب بالذّات علم بذات خود در مرتبهء ذاتش وجود دارد و آن علم ، عين ذاتش مىباشد و نيز براى واجب بالذّات علم بماسواى خود از موجودات در مرتبهء ذاتش وجود دارد و اين علم را بنام علم قبل از ايجاد مىنامند و اين علم ، علم اجمالى است در عين كشف تفصيلى .
مسألهء پنجم :
اينكه براى واجب بالذّات علم تفصيلى است بماسواى ذاتش از موجودات در مرتبهء ذوات اين موجودات خارج از ذات متعال و اين علم « علم بعد از ايجاد » مىباشد .
تذكّر اين نكته لازم است كه علم ذات متعال بهركيفيّتى كه تصوّر شود ، از قبيل علم حضورى است . ( اين پنج مسألهء اساسى در باب علم خداوند بود كه به اختصار بيان گرديد ) .