گاهى انسان ، موجود ثابت را همراه امور ثابت اعتبار مىكند و فايدهء و نتيجهء اين اعتبار معيّت ثابت با امور ثابت و نيز معيّت ثابت كلّى يعنى موجودى كه داراى سعهء وجودى است با ثوابت مادون خود مىباشد اين نوع از معيّت بنام « سرمد » ناميده مىشود .
نكته قابل ذكر اينكه در « دهر » و « سرمد » نه تقدّم است و نه تأخّر و دليل آن در متن درس بيان گرديده است .
صدر المتألّهين درباره معناى « دهر » و « سرمد » عباراتى در اسفار دارد كه در متن درس ذكر گرديده مراجعه كنيد .
- سرعت و بطىء دو كلمهاى هستند كه با مقايسه بعضى در حركات با برخى ديگر تعريف و تحديد مىگردند و براى آگاهى از تفصيل آن به متن درس مراجعه نمائيد .
در معناى بطؤ سه نظر ابراز شده كه هرسه را مرحوم استاد علّامه در متن درس ذكر مىكند ولى تعريف دوّم را نپذيرفته از آن پاسخ ميدهد .
و نظر سوّم عقيدهء ملّاصدرا در اسفار است كه بين سرعت و بطؤ از ميان تقابل چهارگانه ، تقابل تضادّ است نه تضايف و نه تقابل ايجاب و سلب و علت آن نيز در متن درس گرديده است .
و لكن مرحوم استاد علّامه اين نظر ملّاصدرا را نمىپذيرد و از آن پاسخ ميدهد كه سرعت و بطؤ از قبيل تضادّ نيستند زيرا در باب تضادّ فلاسفه شرط كردهاند كه بين دو امر متضادّ نهايت اختلاف باشد و اين شرط بين سرعت و بطؤ محقّق نيست و دليل آن در متن درس بيان گرديده است مراجعه كنيد .
شرح نهاية الحكمة ( فارسى ) — صفحة 255
مساهمون: الشيخ حسين الحقاني
ص٢٥٥