سه نتيجه در اين فصل :
از اينجا سه امر نتيجه مىشود :
[ 1 . : حركت در قسم دوّم ( يعنى در حركت عرضى يعنى اندراج انواع كثيرى تحت جنس واحد قريب ) بسيط مىباشد ]
امر اوّل : حركت در قسم دوّم ( يعنى در حركت عرضى يعنى اندراج انواع كثيرى تحت جنس واحد قريب ) بسيط مىباشد .
و امّا در قسم اوّل ( يعنى در حركت طولى ) حركت ، مركّب است زيرا موضوع آن در هر حدّى از حدود حركت ، متغيّر مىباشد منتها تغيّر آن ، به معناى بطلان موضوع سابق و حدوث موضوع لا حق نيست بلكه بطريق استكمال ، تغيّر پيدا مىشود پس در هر حدّى از حدود حركت ، فعليّت اين حدّ همراه قوّهء لا حق باهم ، قوّهء فعليّت حدّ لا حق مىگردد .
[ 2 . حركت نزولى به اين ترتيب كه موضوع از شدّت بسوى ضعف و از كمال بسوى نقص ، سلوك و حركت بكند معناى محصّلى ندارد ]
امر دوّم : حركت نزولى به اين ترتيب كه موضوع از شدّت بسوى ضعف و از كمال بسوى نقص ، سلوك و حركت بكند معناى محصّلى ندارد ، زيرا لازمهء حركت نزولى اين است كه فعليّت ( بطور اجمال ) داراى قوّهء قوّهء خودش باشد ( نه داراى قوّهء فعليّت خودش بسوى كمال ) مثل اينكه انسان از انسانيّت حركت كند بسوى حيوانيّت و از حيوانيّت نيز بسوى نباتيّت و همچنين از نباتيّت بسوى جسميّت مطلق تا برسد به جوهر ( و بطور خلاصه جايز است كه فعليّت هرنوع فعليّتى كه مىخواهد باشد ) داراى قوّهء پيدايش فعليّت ديگرى باشد و لكن جايز نيست كه فعليّت ، داراى قوّهء پيدايش قوّهء خودش كه همان حركت نزولى در مثل انسان بسوى حيوانيّت است باشد ) .
پس آنچه كه به نظر ميرسد كه از قبيل حركت نزولى باشد مثل حركت تضعّفى ( كه حركت از شدّت بسوى ضعف و از كمال بسوى نقص تغيير پيدا مىكند ) در اين باره مىگوئيم كه حركت تضعّفى ، حركت بالعرض بوده ، تابع حركت ديگر اشتدادى است كه تزاحم دارد با حركت نزولى مورد فرض مثل پژمرده شدن و خشك شدن گياهان ( ذبول ) كه قبل از پژمرده شدن ، حركت شديدى بسوى سرسبز شدن و رشد و نمّو داشته است و حركت بسوى پژمردگى و ضعف ، تابع حركت بسوى اشتداد ( يعنى سرسبزى ) بوده و بدنبال آن ، پديد مىآيد .
[ 3 . اينكه حركت هرنوع حركتى كه مىخواهد باشد محدود است به ابتدا و نهايت ]
امر سوّم : اينكه حركت هرنوع حركتى كه مىخواهد باشد محدود است به ابتدا كه از آنجا شروع مىشود ) و نهايت ( كه به آن ختم مىگردد ) پس هر حدّى از حدود حركت از دو