درس چهلم ( 40 )
فصل چهاردّهم در علّت مادّى و صورى « 1 »
سابقا شناختيد « 2 » انواعى را كه داراى كمال بالقوّه هستند و در نهاد و جوهر ذاتىشان خالى نيستند از جوهرى كه فعليّت كمالات اوّلى و كمالات ثانوى آن نوع را مىپذيرند ، كمالات اوّلى عبارتاند از صور نوعى و كمالات ثانوى اعراض مىباشد .
اين جوهر ( ذاتى ) ، خالى از دو حيثيّت نيست :
اگر حيثيّت آن ، حيثيّت قوّه از يك جهت و حيثيّت فعليّت از جهت ديگر باشد مثل جسم كه از جهت جسم بودنش بالفعل است و از جهت صور و اعراض لاحق بر جسميّتش بالقوّه است اين جوهر ذاتى بنام « مادهء ثانى » ناميده مىشود .
و اگر حيثيّت آن ، قوه محض بوده ( و فاقد از هرنوع فعليّتى باشد ) و آن ، همان چيزى
هامش
( 1 ) - الهيّات شفا مقالهء ششّم فصل چهارم - مقاومات ص 176 مطارحات ص 387 - اسفار ج 2 ص 229 - مباحث مشرقيّه ج 1 ص 517 . ( شارح )
( 2 ) - مرحله ششّم فصل پنجم .