درس بيست و پنجم ( 25 )
فصل پانزدهم در كيفيّات نفسانى
[ حال و ملكه ]
كيفيّت نفسانى ، همانگونه كه شيخ الرّئيس مىگويد : چيزى است كه بطور كلّى متعلّق ، به اجسام نمىباشد ( بر خلاف اقسام سهگانهء كيفيّات مختصّ به كميّات كه متعلّق به اجسام مىباشد و دو گونه است زيرا : ) اگر اين كيفيّت ، رسوخ در نفس ، نداشته ، پايدار نباشد به نام « حالّ » و اگر در نفس ، رسوخ داشته و پايدار باشد ، بنام « ملكه » مىنامند .
و از آنجا كه نسبت بين « حالّ » و « ملكه » ، نسبت ضعف و شدّت است و فلاسفه دو مرتبهء ضعيف و شديد را دو نوع مختلف مىدانند لازمهء آن اين است كه نوع « حالّ » و وجود آن با نوع « ملكه » و وجود آن ، مغاير هم بوده باشد ( يعنى همانطور كه وجود حالّ ضعيفتر از وجود ملكه بوده ، متفاوت مىباشند ماهيّت نوعى « حالّ » نيز متفاوت با ماهيّت نوعى « ملكه » مىباشد .
[ اراده ]
كيفيّات نفسانى زياد هستند و موارد مهمّ آن را ، فلاسفه ، در اين باب ، ذكر كردهاند از جمله اراده .