درس نوزدهّم ( 19 )
فصل سوّم در اقسام اوّليهء جوهر
« فلاسفهّ مشّاء مىگويند كه : جوهر ، يا در محلّى قرار دارد يا نه ؟
اوّلى را ، « صورت مادّى » مىنامند و دوّمى نيز يا خودش محّل است براى شىء ديگر كه قائم به آن محّل باشد يا نه ؟ اوّلى را « هيولى » مىنامند و دوّمى نيز يا مركّب از « هيولى » و « صورت » است يا نه ؟
اوّلى را « جسم » مىگويند « و دوّمى » نيز با جسم به نحوى از انحاء ، علاقه انفعالى دارد يا نه ؟ « اوّلى » را « نفس » و دوّمى را « عقل » مىنامند پس اقسام اوّليه جوهر پنج تا است :
« صورت مادّى - هيولى - جسم - نفس - عقل .
( مبناى اين تقسيم اين است كه هيولى به عنوان جزئى از ماهيّات جوهرى مادّى ، موجود باشد پس ناچار جزء ديگرى براى ماهيّات جوهرى مادّى نياز است و آن ، صورت مىباشد در نتيجه ، اقسام جوهر پنجتا مىگردد ، و امّا بر مبناى اشراقيّون و محقّق طوسى ( ره ) كه وجود هيولى را منكر هستند اقسام جوهر سه قسم مىباشند : « مجرّدات تامّ - نفوس و جواهر جسمانى » .