بيان ملازمه در مقدمهء الف : معناى تقدم بالوجود ماهيت بر وجود خودش اين است كه ماهيت قبل از وجودش موجود باشد . حال اين سؤال مطرح است كه اين ماهيت قبل از وجودش با چه وجودى موجود بوده است ؟ آيا با خود همان وجودش كه متأخر از آن است با با غير آن ؟ اگر با همان وجود متأخر از خود موجود است ، لازم مىآيد آن وجود بر خودش متقدم باشد ، زيرا بنابر فرض ، ماهيت در مرتبهء قبل از اين وجود با همين وجود موجود بوده است ؛ و اگر باوجود ديگرى موجود است كه اولا ، مستلزم اين است فرد واحدى از ماهيت با دو وجود موجود شده باشد : يكى وجود متأخر و ديگرى وجود متقدم و ثانيا ، نقل كلام در وجود متقدم مىكنيم ، ماهيت بر اين وجود نيز تقدم بالوجود دارد ، پس به دليلى كه وجود اوّل مستلزم اين وجود بود ، اين وجود نيز مستلزم وجود ديگرى است و به همين ترتيب وجود چهارم و پنجم الى غير النهايه لازم مىآيد كه تسلسل است :
و قد اقاموا عليه مع ذلك حججا ، امتنها انّه لو كان للواجب بالذات ماهيّة وراء وجوده الخاصّ به ، كان وجوده زائدا عليها عرضيّا لها و كلّ عرضىّ معلّل ، فكان وجوده معلولا إمّا لماهيّته او لغيرها ؛ و الثانى ، و هو المعلوليّة للغير ، ينافى وجوب الوجود بالذات و الاوّل ، و هو معلوليّته لماهيّته ، تستوجب تقدّم ماهيّته على وجوده بالوجود ، لوجوب تقدّم العلّة على معلولها بالوجود بالضرورة ، فلو كان هذا الوجود المتقدّم عين وجود المتأخّر ، لزم تقدّم الشىء على نفسه و هو محال و لو كان غيره ، لزم ان توجد ماهيّة واحدة باكثر من وجود واحد و قد تقدّمت استحالته ، على انّا ننقل الكلام الى الوجود المتقدّم فيتسلسل .
1 - 2 - 4 : اشكال
در اين برهان ، تلازم بين مقدم و تالى در مقدمهء اوّل انكار شده است . مقدمهء اوّل برهان فوق چنين بود : « اگر واجب الوجود ماهيت داشته باشد ، ماهيتش بر وجودش تقدم بالوجود دارد » .
مستشكل منكر اين مقدمه است . به نظر وى ، بين مقدم و تالى شرطيّهء فوق ملازمهاى نيست .
دليل وى بر انكار تلازم منع مقدمه چهارم از مقدماتى است كه در اثبات ملازمه ذكر كرديم ، مبنى بر اينكه هرعلتى بر معلول خود تقدم بالوجود دارد . به نظر وى ، اين مقدمه با چنين كليتى درست نيست ، زيرا مواردى هست كه رابطه عليت برقرار است ولى علت بر معلول خود تقدم بالوجود ندارد ؛ مثلا ، اجزاء ماهيت علل ماهيتاند ولى تقدم آنها بر خود ماهيت تقدم بالماهيه