المحمول ، و هو فى الامور المستقبلة التى لم يتعيّن فيها ايجاب و لا سلب . فالضرورة مسلوبة عنها حتّى بحسب المحمول ايجابا و سلبا .
و هذا الاعتبار بحسب النظر البسيط العاميّ ، الذي من شأنه الجهل بالحوادث المستقبلة ، لعدم احاطته بالعلل و الاسباب ، و الّا فلكلّ امر مفروض بحسب ظرفه امّا الوجود و الوجوب و امّا العدم و الامتناع .
5 - 9 : امكان استعدادى
مىدانيم كه موجودات عالم طبيعت دائما در تبديل و تحولاند : دانهء گندم بوتهء گندم مىشود ؛ هستهء خرما نخل مىشود ؛ چوب با سوزاندن زغال مىگردد . نيز مىدانيم كه هرچيزى به هر چيزى تبديل نمىشود : دانه گندم بوته جو نمىشود ؛ هسته خرما درخت گردو نمىشود . پس هر چيزى استعداد شدن چيز خاصى را دارد و هرچيزى امكان شدن در چيز خاصى دارد : دانهء گندم استعداد دارد كه بوته گندم شود و بوته گندم امكان شدن در دانهء گندم دارد ، نه در دانه جو .
به اين امكان شدن « امكان استعدادى » مىگويند .
پس همواره مستعدى وجود دارد و مستعد لهاى . مستعد استعداد مستعد له شدن را دارد و مستعد له امكان استعدادى در مستعد دارد . از اينجا مىتوان فهميد كه استعداد و امكان استعدادى يك چيزند ، با اين فرق كه اگر آن را به مستعد نسبت دهيم ، به آن « استعداد » مىگويند : مستعد استعداد دارد براى تبديل شدن به مستعد له و اگر آن را به مستعد له نسبت دهيم ، به آن « امكان استعدادى » مىگويند : مستعد له امكان شدن در مستعد را دارد :
و ربما اطلق « الامكان » و اريد به الامكان الاستعداديّ .
1 - 5 - 9 : تفاوتهاى امكان استعدادى و امكان ذاتى
1 - امكان استعدادى كيفيتى است قائم به مادّه كه مادّه با دارا بودن آن از بين فعليّتهاى بىنهايتى كه مىتواند قبول كند فقط يكى را مىپذيرد . مادّه فى ذاته مىتواند هرفعليتى را بپذيرد ولى با دارا شدن كيفيت استعدادى - امكان استعدادى - اين توانائى نسبت به فعليت خاصى تعيين مىيابد . باتوجه به اينكه امكان استعدادى كيفيت است و كيفيت ماهيتى است عرضى ، مىتوان گفت كه امكان استعدادى اوّلا ، در خارج مابازا دارد ، چون ماهيت است ، و ثانيا ،