بلكه رابط است به اين معنا كه عين تعلق بهوجود علت است و به تعبير مجازى رابط است بين خودش و علت ، پس خود اين وجود هم رابط است هم مربوط ، بر خلاف وجود رابط بين موضوع و محمول كه رابط بين دو شىء ديگر است و عين تعلق به آن دو چيز است . به زبان ديگر ، چنين وجود رابطى هم ربط است هم وسط ، در حالىكه وجود معلول تنها ربط است ولى وسط « 1 » نيست . نتيجه اينكه وجود رابط دو قسم است : وجود رابطى كه قائم به يك طرف است و وجود رابطى كه قائم به طرفين است :
الثانى ، انّ من الوجودات الرابطة ما يقوم به طرف واحد ، كوجود المعلول بالقياس الى علّته ، كما انّ منها ما يقوم به طرفين ، كوجودات ساير النسب و الاضافات .
3 - 4 : فرع سوم - در نشئهء وجود تنها يك وجود مستقل هست
در فصول ديگر اين كتاب ، ثابت خواهد شد كه تمام اشيا معلول واجب تعالى هستند ، واجب تعالى علت همهء اشياست و در اين فصل نيز ثابت شد كه هر معلولى وجود رابط است . نتيجهء اين دو مطلب اينكه تمام اشيا غير از واجب تعالى وجود رابطاند و تنها وجودى كه معلول نبوده نتيجتا رابط هم نيست وجود خداوند است . پس در نشئهء وجود فقط يك وجود مستقل هست و او همان واجب تعالى است و ساير موجودات همه نسبت بهوجود واجب تعالى ربط و اضافهاند :
الثالث ، انّ نشئة الوجود لا تضمّن الّا وجودا واحدا مستقلّا هو الواجب - عزّ اسمه - و الباقى روابط و نسب و اضافات .
اكنون كه تقرير مطالب فصل به پايان رسيد ، مناسب است به اشكالاتى كه در مورد مطالب اين فصل بهنظر مىرسد نيز اشاره شود .
5 : اشكالات
1 - 5 : دليل اخصّ از مدّعاست
اولين اشكال اين است كه برهان ذكرشده در اين فصل تنها جزيى از مدعاى اين فصل را ثابت مىكند نه تمام آن را و باصطلاح دليل اخصّ از مدعاست . در 3 - 2 ، توضيح داده شد كه مدعاى
هامش
( 1 ) - وسط نيست يعنى « عين قيام به طرفين » نيست و الّا وسط بودن آن به معانى ديگرى اشكالى ندارد .