الاوّل ، انّ المفهوم فى استقلاله بالمفهوميّة و عدم استقلاله تابعة لوجوده الذى ينتزع منه و ليس له من نفسه الّا الابهام ، فحدود الجواهر و الاعراض ماهيّات جوهريّة و عرضيّة بقياس بعضها الى بعض و بالنظر الى انفسها و روابط وجوديّة بقياسها الى المبدء الاوّل - تبارك و تعالى - و هى فى انفسها مع قطع النظر عن وجودها لا مستقلّة و لا رابطة .
در عبارت فوق ، ضمير در « بعضها » و « إلى نفسها » به « حدود الجواهر و الأعراض » برمىگردد و معناى عبارت چنين است : « اگر نظر به خود حدود جواهر و اعراض بشود يا بعضى از حدود با بعضى ديگر مقايسه شوند ، مفاهيم اسمى و ماهيات جوهرى و عرضى هستند و اگر اين حدود نسبت به مبدء اول - تبارك و تعالى - در نظر گرفته شوند ، روابط وجودىاند » ، در حالىكه همين مطلب در متن برهان با اين تعبير آمده بود : « و مقتضى ذلك ان يكون وجود كلّ معلول رابطا بالنظر الى علّته و ان كان بالنظر الى نفسه و بمقايسة بعضه الى بعض جوهرا او عرضا موجودا فى نفسه . » در اين عبارت ، ضمير مستتر در « كان » به « وجود كلّ معلول » برمىگردد و معناى عبارت اين است كه اگر نظر به خود وجود هر معلولى بشود ، يعنى اگر نظر بهوجود جواهر و اعراض بشود يا بعضى از اين وجودها با بعضى ديگر مقايسه شوند ، اينها جوهر و عرضاند ، يعنى ، داراى مفهوم اسمى و ماهيت جوهرى و عرضىاند ، و در صورتى كه اين وجودها در مقايسه با علتشان ملاحظه شوند ، معناى حرفى و وجود رابطاند .
پس در عبارت اول ، مقصود از منظور اليه خود حدود جوهرى و عرضى است و در عبارت دوم وجود خارجى محدود به حدود جوهرى و عرضى ، نه خود آن حدود . بنابراين ، در يكى از اين دو عبارت مسامحه وجود دارد كه ، با توجه به توضيحات دادهشده دربارهء مدّعا ، مىتوان پى برد كه عبارت دوم دقيق است و عبارت اول مسامحهآميز .
2 - 4 : فرع دوم - اقسام وجود رابط
در مقدمه سوم در 3 ، اشاره شد كه وجود معلول نسبت به علّت خويش وجود رابط است و نيز در فصل گذشته ثابت شد كه بين وجود خارجى موضوع و محمول وجود رابط محقق است ، پس هم وجود معلول وجود رابط است و هم رابط بين وجود خارجى موضوع و محمول در هليهء مركبهء خارجيه . ولى بين اين دو تفاوتى مهم وجود دارد و آن اينكه وجود معلول رابط بين علت و امر ديگرى نيست بهطورى كه موجب پيوند و اتّحاد علت خويش با شىء ثالثى بشود ،