برهان امتناع وجود رابط در موجبهء معدوله
اين برهان مبتنى بر سه مقدمهء زير است :
مقدمهء اوّل : وجود رابط از سنخ وجود بوده قائم به طرفين است و دقيقتر بگوييم وجود رابط وجودى است كه عين قيام به طرفين است .
مقدمهء دوم : طرفين قضيهء موجبهء معدوله ، يعنى موضوع و محمول آن ، هردو يا يكى از آن عدماند .
نتيجه دو مقدمهء فوق اينكه تحقق وجود رابط بين موضوع و محمول در موجبهء معدوله به معناى تحقق وجودى است قائم به دو عدم يا وجودى قائم به يك عدم و يك وجود ، پس در هرحال مستلزم قيام وجود به عدم است .
مقدمهء سوم : قيام وجود به عدم محال است .
نتيجه : تحقق وجود رابط در موجبهء معدوله محال است .
براهين امتناع عدم رابط در موجبهء معدوله
برهان اول : در ابتداى فرع گفته شد كه عدم رابط امرى است كه فى نفسه محال است ، خواه طرفينش دو وجود باشند يا دو عدم يا يك وجود و يك عدم . بهطور كلى ، رابط از سنخ عدم بىمعنا و باطل است . بنابراين ، تحقق آن در موجبهء معدوله نيز محال است .
برهان دوم : بهفرض اينكه از برهان اوّل چشم بپوشيم و بپذيريم كه تحقق عدم رابط فى نفسه محال نيست ، باز تحقق آن در خصوص موجبهء معدوله به موجب برهان ديگرى محال است . اين برهان مبتنى بر دو مقدمهء زير است :
مقدمهء اوّل : عدم رابط ( به فرض اينكه محال نباشد ) امرى است عدمى و قائم به طرفين و دقيقتر بگوييم عدمى است عين قيام به طرفين .
مقدمهء دوم : طرفين قضيهء موجبهء معدوله ( موضوع و محمول ) يا هردو عدماند يا يكى از آنها .
نتيجهء دو مقدمهء فوق اينكه تحقق عدم رابط بين موضوع و محمول موجبهء معدوله به معناى عدمى است قائم به يك عدم و يك وجود يا قائم به دو عدم .
مقدمهء سوم : قيام عدم به عدم يا قيام عدم بهوجود ، هردو ، محال است ، زيرا اولا ، مستلزم
شرح نهاية الحكمة ( فارسى ) — صفحة 258
مساهمون: الشيخ محمد تقي مصباح اليزدي
ص٢٥٨