مىشود و تركيب از اجزاء وهمى كه همان تركيب از اجزاء مقدارى است و در مقابل هريك از اين تركيبها نيز يك نوع بساطت وجود دارد ولى تركيب از وجود و عدم و بساطت مقابل آن به هيچيك از اين اقسام بساطت و تركيب باز نمىگردد :
الامر الثالث ، تبيّن من جميع ما مرّ انّ للمراتب المترتّبة من الوجود حدودا غير اعلى المراتب ، فانّها محدودة بانّها لا حدّ لها . و هذا المعنى ، اعنى دخول الاعدام فى مراتب الوجود المحدودة و عدم دخولها المؤدّى الى الصرافة ، نوع من البساطة و التركيب فى الوجود غير البساطة و التركيب المصطلح عليها فى موارد اخرى و هو البساطة و التركيب من جهة الاجزاء الخارجيّة او العقليّة او الوهميّة .
مجدّدا هشدار مىدهيم كه تمام تعبيرات فوق تعبيراتى است مجازى كه ناشى از اعتبارات ذهن است و مفرّى از آن نيست . در فرع قبل ، بتفصيل گذشت كه ذهن ما خودبخود در ظرف اعتبار خود سلب تحصيلى را به ايجاب عدولى برمىگرداند و به اين ترتيب ، در مقايسهء يك مرتبهء وجود با مرتبهء قويتر آن ، عدم را چيزى فرض مىكند كه در خارج از مرتبهء وجود ضعيف جاى خالى آن را پر كرده است و به اين شكل ذهن انسان عدم را با وجود توأم و تركيب مىكند ؛ ولى عدم واقعى همان سلب تحصيلى است ، نه ايجاب عدولى ، پس عدم واقعى شيئيتى ندارد ، چيزى نيست تا لابلاى وجود جايگزين گشته با آن تركيب شود و از تركيب آنها مراتب وجود حاصل شود . عدم واقعى نقيض وجود است و محال است دو نقيض باهم تركيب شوند و از تركيب آنها شيئى فراهم آيد . گذشته از اينكه كرارا گفتهايم كه وجود حقيقتى است بسيط ، نه جزء دارد و نه جزء چيزى است ، پس ممكن نيست از تركيب وجود و عدم مرتبهاى از وجود تحقق يابد و الّا مستلزم مركب بودن حقيقت وجود است در آن مرتبه .
و ظاهر انّ هذه الحدود الملازمة للسلوب و الاعدام و الفقدانات التى نثبتها فى مراتب الوجود ، و هى اصيلة و بسيطة ، انّما هى من ضيق التعبير و الّا فالعدم نقيض الوجود و من المستحيل ان يتخلّل فى مراتب نقيضه .
4 - 8 : فرع چهارم
در خلال مطالب دو فرع قبلى ، معلوم شد كه مرتبهء وجود هرچه قويتر و شديدتر باشد ، سلبها و