4
4 . شرح اجمالى طريق و كيفيت سلوك الى اللَّه
بيان اول : چيزى كه بر سالك لازم است آن است كه در مقام تفحص و تجسس اديان و مذاهب برآمده و به مقدار وسع و استعداد خود كوشش و سعى مبذول دارد تا مقام وحدت و يگانگى خداوند متعال و حقيقتِ راهنمايى او را دريابد ، اگر چه به صرف گمان و مجردِ رُجحان باشد . پس از تصديق علمى يا ظنى از كفر خارج شده و به اسلام و ايمان اصغَريْن داخل مىشود و همين مرحله است كه اجماع قائم است كه براى هر مكلفى دليل بر آن لازم است .
پس از سعى و كوشش و كاوش اگر براى مكلَّف هيچ رُجحانى حاصل نشد بايد دامن همت بر ميان بندد و با سيلاب اشك و ناله و خاكسارى در اين مرحله آن طور پافشارى نمايد و در تضرع و ابتهال دريغ ننمايد تا بالأخره راهى براى او مفتوح گردد ؛ چنانكه در حالات حضرت ادريس - على نبينا وآلهوعليهالسّلام - و مريدان او چنين مأثور است .
مراد از ابتهال و تضرع آن است كه سالك به عجز و ناتوانى خود واقف گشته ، از صميم قلب هدايت خود را خواستار گردد . بديهى است حق متعال هرگز بندهء مسكين خود را كه جوياى حق و پوياى حقيقت است ، البته يَلِه و رها نخواهد نمود :
« وَ الَّذِينَ جاهَدُوا فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا »
.