كريم وارد شده است : در يك جا داريم :
« اللَّهُ يَتَوَفَّى الْأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِها وَ الَّتِي لَمْ تَمُتْ فِي مَنامِها »
. « 1 »
و در يك جا داريم :
« قُلْ يَتَوَفَّاكُمْ مَلَكُ الْمَوْتِ الَّذِي وُكِّلَ بِكُمْ »
. « 2 »
و در يك جا داريم :
« حَتَّى إِذا جاءَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ تَوَفَّتْهُ رُسُلُنا وَ هُمْ لا يُفَرِّطُونَ »
. « 3 »
و نظير اين آيه باز هم در قرآن كريم هست . به هر حال از اين آيات استفاده مىشود كه در مسئلهء قبض روح در يك مرتبه خداوند متعال مستقيماً قبض روح مىكند ، و يك مرتبه پايينتر ، نسبت به ملك الموت داده شده است ، و در مرتبهء پايينتر نسبت به فرشتگان و رسولان قبض ارواح داده شده است . و در تمام اين سه مرحله نيز خداوند متعال و ملك الموت و ملائكهء قبض ارواح دست اندر كارند . فقط تفاوت در اين است كه در بعضى موارد چون شخص محتضَر به غير خدا به هيچ وجه متوجه نيست ، حضرت حق متعال خود بدون واسطه ، قبض روح مىنمايد ؛ يعنى شخص محتضر ، عزرائيل يا فرشته ديگرى را نمىبيند ، گرچه آنها دست اندركار باشند .
و در بعضى از موارد ، محتضر ، مقامش آن طور نيست كه بتواند صرفاً غرق در انوار حضرت احديت باشد و چون داراى مراتبى از خلوص مىباشد ، لذا جان دادن او توسط خود عزرائيل انجام مىگيرد .
و در بعضى از موارد توسط ملائكهء جزئيه و اعوان عزرائيل صورت مىگيرد . و در صورت دوم ديگر ذات حق مشاهده نمىشود ، و در صورت سوم ذات حق و عزرائيل
هامش
( 1 ) . صدر آيهء 42 سورهء زمر : « خداوند جانها را در وقت مردن و در وقت خوابيدن مىگيرد . »
( 2 ) . صدر آيهء 11 سورهء سجده : « بگو : شما را قبض روح مىكند آن فرشتهء مرگى كه به شما گماشته شده است . »
( 3 ) . ذيل آيهء 61 سورهء انعام : « حتى تا زمانى كه مرگ به سراغ يكى از شما بيايد ، در آن هنگام رسولان و فرستادگان ما از فرشتگان ، او را قبض روح مىكنند ، و آنها در انجام اين امر كوتاهى ندارند . »