« قُلْ مَنْ كانَ عَدُوًّا لِجِبْرِيلَ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلى قَلْبِكَ بِإِذْنِ اللَّهِ »
. « 1 »
« قُلْ نَزَّلَهُ رُوحُ الْقُدُسِ مِنْ رَبِّكَ بِالْحَقِّ لِيُثَبِّتَ الَّذِينَ آمَنُوا »
. « 2 »
« نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِينُ * عَلى قَلْبِكَ لِتَكُونَ مِنَ الْمُنْذِرِينَ * بِلِسانٍ عَرَبِيٍّ مُبِينٍ »
. « 3 »
بارى ، ظاهر اين آيات اين است كه تمام قرآن را جبرئيل نازل كرده است . ما براى به دست آوردن حقيقت مطلب و جمع بين آيات قرآن يك طورى فكر كردهايم ، نمىدانم رساست يا رسا نيست ؟ و آن اينكه بگوييم : كيفيت نزول وحى سه مرحله دارد :
مرحلهء اول : مرحلهء نزول وحى است : « مِنَ اللَّه » از جانب خدا بلاواسطه ؛ مرحلهء دوم : مرحلهء پايينتر از آن ، و آن اينكه از جانب خدا بلاواسطه نباشد ، بلكه از ناحيهء جبرئيل است ؛ يعنى در جايى كه خدا وحى مىكرده جبرائيل هم بوده ، و خداوند به توسط جبرائيل وحى مىنموده است .
مرحلهء سوم : مرحلهء پايينتر از آن ، و آن اينكه از جانب جبرائيل هم بلاواسطه نبوده باشد ، بلكه به توسط اعوان و ياران او وحى مىشده است . در اين صورت ، از خداوند به توسط جبرائيل ، و از جبرائيل به توسط اعوان او وحى مىشده است ، و در اين قسم ، هم خداى متعال حاضر بوده است و هم جبرائيل و هم اعوان جبرائيل .
دربارهء اين قسم سوم كه به توسط اعوان جبرائيل وحى مىشده است ، آيهاى در قرآن كريم داريم كه مىرساند اين آيات الهى در الواحى و يا مثلًا نظير الواحى كه در
هامش
( 1 ) . صدر آيهء 97 سورهء بقره : « بگو : كيست كه دشمن جبرائيل باشد ؟ جبرائيل است كه بر قلب تو فرو فرستاد قرآن را به اذن خدا . »
( 2 ) . صدر آيهء 102 سورهء نحل : « بگو : قرآن را روح القدس از جانب پروردگارت به حق فرو فرستاد ، تا اينكه كسانى كه ايمان آوردهاند ، استوار و پا بر جاى بوده باشند . »
( 3 ) . آيات 193 - 195 سورهء شعراء : « قرآن را روح الامين بر قلب تو فرو فرستاد براى اينكه از ترسانندگان بوده باشى ، به زبان عربى آشكارا . »