11 - پيرامون جهان بالا
از سخنان اميرمؤمنان در پاسخ پرسشى در پيرامون جهان بالاست :
صور عارية عن الموادّ ، خالية عن القوّة و الاستعداد ، تجلّى لها فأشرقت و طالعها فتلألأت ؛ « 1 »
موجودات كاملى هستند عارى از ماده و خالى از قوه ، كه همهء قوهها و استعدادها در آنها به فعليت رسيده است . ديگر قوهاى و استعدادى نمانده است . حق تعالى بر آنها تجلى كرده نورانى شدهاند و فيوضاتش را برآنها فرو ريخته به آخرين درخشش ممكن رسيدهاند .
در فلسفهء الهى بر اساس براهين عقلى به ثبوت رسيده است كه ميان حق تعالى و موجودات مادى ، موجودات ديگرى هستند كه در مقايسه با جهان ماده موجودات بسيار كاملى هستند و نسبت موجودات مادى به آنها نسبت موجودات در راه كمال به موجودات كامل است . زيرا كمال در موجودات مادى به صورت تدريجى است ولى در موجودات جهان بالا به فعليت رسيده است .
به بيان ديگر نسبت موجودات علوى به موجودات مادى نسبت جسم شفاف به جسم كدر است كه اجسام صيقلى و شفاف مىتوانند نور خورشيد را به جاهاى ديگر منعكس كنند ولى اجسام تيره و كدر نمىتوانند منعكس كنند .
اين موجودات مجرد و غير مادى مىتوانند فيوضات الهى را پذيرا شوند آن گاه به موجودات پايينتر كه همان موجودات مادى است برسانند . زيرا اينها به حد كمال رسيدهاند ولى آنها در مسير كمال هستند .
اين بحث ، طولانى و دامنه دار است كه در كتابهاى فلسفى مشروحاً بيان شده
هامش
( 1 ) . شرح غررالحكم و دررالكلم آمدى ، ج 4 ، ص 218 ، جز اين كه به جاى « خالية » ، « عالية » آمده است