يُبْعَثُونَ »
« 1 » كه در آن مراد از برزخ همانا ثواب و عقاب بين دنيا و آخرت است و به همانگونه است اين آيه كه
« النَّارُ يُعْرَضُونَ عَلَيْها غُدُوًّا وَ عَشِيًّا وَ يَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ »
« 2 » .
در قيامت ، سراى جاويدان ، صبح و شبى نيست : صبح و شب تنها از آن اين دنياست .
خداوند تبارك و تعالى درمورد بهشتيان فرموده است :
« وَ لَهُمْ رِزْقُهُمْ فِيها بُكْرَةً وَ عَشِيًّا »
« 3 » و اين واضح است كه پگاه و شامگاه تنها متعلّق به شب و روزهاى بهشتِ قبل از قيامت تواند بود . چه آنكه خداوند مىفرمايد :
« لا يَرَوْنَ فِيها شَمْساً وَ لا زَمْهَرِيراً »
« 4 » . و به همين منوال است آيهء :
« وَ لا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْواتاً بَلْ أَحْياءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ * فَرِحِينَ بِما آتاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ »
« 5 » . » 95
در عبارت
« النَّارُ يُعْرَضُونَ عَلَيْها »
مراد از آتش همان آتش آخرت است لكن شخصى كه بر آتش عرضه مىگردد در برزخ است . ذيل آيه نيز به همين مطلب دلالت مىكند :
« وَ يَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ أَدْخِلُوا آلَ فِرْعَوْنَ أَشَدَّ الْعَذابِ »
« 6 » 96 نظير چنين مطلبى در رواياتى كه خواهد آمد ، به چشم مىخورد ، مثلًا اينكه درى از آتش به قبر شخص ، باز مىشود كه از آن لهيبها و شرارههاى آتش به داخل زبانه مىكشند . بنابراين ، آتشِ دوزخ نمونهء آتشِ آخرت ، و عذاب آن نيز نمونهء عذاب آخرت است .
اما مراد از آتش در عبارت
« فَأَمَّا الَّذِينَ شَقُوا فَفِي النَّارِ »
آتش برزخ است .
از اين توضيحات سازگار بودن دو امرِ : « در آتش بودن » و « بر آتش عرضه گشتن » واضح مىگردد . 97
هامش
( 1 ) . مؤمنون ، آيه 100 ؛ و در وراى آنها برزخى است تا آن زمان كه ( در قيامت ) برانگيخته شوند
( 2 ) . مؤمن ، آيه 46 ؛ آنان هر صبح و شام و روز قيامت بر آتش عرضه مىشوند
( 3 ) . مريم ، آيه 62 ؛ در آن ( بهشت ) هر صبح و شام آنان را رزق خاصّى است
( 4 ) . انسان ، آيه 13 ؛ در آنجا نه آفتابى ( سوزان ) بينند و نه سرماى زمهرير
( 5 ) . آلعمران ، آيههاى 169 - 170 ؛ مپنداريد كه شهيدان راه خدا مردند ، بلكه زنده به حيات ابدى شدند و در نزد پروردگارشان متنعّم خواهند بود
( 6 ) . مؤمن ، آيه 46 ؛ چون روز قيامت شود خطاب آيد كه فرعونيان را به سختترين عذاب وارد جهنّم كنيد