تأمّل و برهان اثبات كرد ، نظير آنچه كه در تعليقهء [ 9 ] آورديم . و در عين حال بيانى كه در متن از كلام ايشان آورديم ظاهرتر است .
( 11 ) . 1 . وجه استفادهء مدعا از آيهء شريفهء
« قُلْ كُلٌّ يَعْمَلُ عَلى شاكِلَتِهِ »
ظاهراً اين است كه اين آيه دلالت مىكند كه هر عملى را با ذات عامل سنخيّت و مشاكلتى است و چون طبق آيهء سابقالذكر
« بَلْ عِبادٌ مُكْرَمُونَ . . . »
« وَ هُمْ بِأَمْرِهِ يَعْمَلُونَ »
عمل ملائكه ممحّض در جهت امريت است ، پس به لحاظ سنخيّت و مشاكلت ثابت شده توسط آيهء قبلى ، ذات ملائكه نيز بايد ممحّض در جهت امريّت باشد .
2 . وجه استفادهء مدعا از دو آيهء شريفهء ديگر ، يعنى
« كَما بَدَأْنا أَوَّلَ خَلْقٍ نُعِيدُهُ »
و
« وَ الْبَلَدُ الطَّيِّبُ يَخْرُجُ نَباتُهُ بِإِذْنِ رَبِّهِ وَ الَّذِي خَبُثَ لا يَخْرُجُ إِلَّا نَكِداً »
مبتنى بر فهم همان نكتهاى است كه در آيهء قبل گذشت : مرحوم علامه قدس سره در تفسير الميزان مىفرمايد : آيهء
« الْبَلَدُ الطَّيِّبُ »
را اگر بنفسه مورد ملاحظه قرار دهيم ، همچون مَثَل عامّى است كه براى ترتّب اعمال صالحه و آثار حسنه بر ذوات طيّبهء كريمه ، زده مىشود و همينطور مثلى براى ترتب اعمال غيرصالح و ظهور آثار زشت از ذوات پليد . بنابراين ، مضمون اين آيه شبيه آيهء
« كَما بَدَأَكُمْ تَعُودُونَ »
خواهد بود . [ الميزان ، ج 8 ، ص 161 ] .
حال بعد از دلالت اين آيات بر مسانخت اعمال با ذوات و مفروض بودن « جهت امرى محض » در اعمال ملائكه امرى بودن ذوات ملائكه همچون نتيجهاى از اين قياس ، عايد مىشود .
( 12 ) . ذكر اين دو آيهء اخير ظاهراً براى اثبات كثرت عوالم امر است . چون در مقدمه ثابت شد كه هر كلمهء الهى از عالم امر است ، و نيز دو آيهء اخير كثرت كلمات الهى را فراتر از تصور مىداند . بنابراين ، عوالم امر الهى نيز خود داراى كثرتند .
( 13 ) . بعضى از مفسران تعبير
« قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي »
را اعراض از جواب به سؤال
« يَسْئَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ »
دانستهاند : خداوند به پيغمبر دستور مىدهد كه با گفتن اينكه