ايمان ، به سوى خداى سبحان مىشود . بنابراين ، شفاعت فقط گناهكارانِ از مؤمنان را به صالحان ملحق مىسازد . پس حال شفاعت از اين جهت ، حال بدنى است كه مرض يا جراحت خطرناكى بر آن عارض شده كه اگر مزاج را قوّتى باشد و طبيعت را نيز سلامتى ، مرضرا دفع خواهد نمود و الّا نياز به دارويى است كه با مرض به مقابله برخيزد و طبيعت بدن را در اعادهء صحّت و تبديل موادّ فاسدهء مجتمع در آن ، به مواد سازگار يارى نمايد . بنابراين ، فاعل مؤثر در صحّت در هر حال همان طبيعت است جز اينكه گاهى خود مستقلًا دفع امراض مىكند و گاه احتياج به مُعين و مددكارى دارد و بههمين خاطر است كه خداوند سبحان مكرراً مىفرمايد كه براى هر نفسى از نفع و ضرر همان است كه خود كسب نموده . و از اين صريحتر آيهء شريفه
« وَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ اتَّبَعَتْهُمْ ذُرِّيَّتُهُمْ بِإِيمانٍ أَلْحَقْنا بِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَ ما أَلَتْناهُمْ مِنْ عَمَلِهِمْ مِنْ شَيْءٍ كُلُّ امْرِئٍ بِما كَسَبَ رَهِينٌ »
« 1 » كه در آن ابتداءً بيان شده به زودى فرزندان از حيث درجه به پدرانشان ملحق مىشوند و لكن اين لحوق در اصل رحمت نيست چه فرمود :
« وَ ما أَلَتْناهُمْ مِنْ عَمَلِهِمْ مِنْ شَيْءٍ »
و سپس بهمقتضاى
« كُلُّ امْرِئٍ بِما كَسَبَ رَهِينٌ »
اين لحوق را كسبى دانست ، با وجودى كه اعمال فرزندان كمتر از حدى است كه موجب لحوق گردد . 209 پس مىفهميم ايمان باعث نحوى اتّصال بين دانى و عالى مىگردد و هنگامىكه حاجب و مانعى اين دو مرتبهء دانى و عالى را از تساوى در درجه باز دارد ، ايمان اين مانع را رفع مىكند و سبب بالا رفتن هر دو به درجهاى واحد مىگردد و حال شفاعت همين است كه ابتدا موجب لحوق مشفوع به شافع مىگردد و سپس اعمال سيئهء وى را به اعمال حسنه تبديل مىكند . در تعبير
« يُبَدِّلُ اللَّهُ سَيِّئاتِهِمْ حَسَناتٍ »
نيز به همين نكته اشاره شده ، چون اگر اصل محفوظى بين مبدل و مبدل منه موجود
هامش
( 1 ) . طور ، آيه 21 ؛ و آنان كه به خدا ايمان آوردند و فرزندانشان هم در ايمان پيرو ايشان شدند ، ما آن فرزندان را به آنهابرسانيم و از پاداش عمل فرزندان هيچ نكاهيم . [ و بدانيد كه ] هر نفسى در گرو عملى است كه بر خود اندوخته است