واحد بر همهء آنها نيست ، به خصوص تفضيل از حيث رحمت كه واسطهء تمام بين خداوند سبحان و موجودات است . رحمت در واقع هم شيئى است و هم شيئى نيست چون خداوند سبحان هر شيئى را خود بنفسه خلق مىكند و روزى مىبخشد و تدبير و اعاده مىكند و در عين حال همهء اينها را به « رحمت » انجام مىدهد . 210
رسول اللّه صلى الله عليه و آله و مقام محمود
و به همين مضمون خطاب الهى به رسول اللّه صلى الله عليه و آله وارد گشته :
« عَسى أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقاماً مَحْمُوداً »
« 1 » و لفظ « يبعث » گويى دربردارندهء معناى « اقامت » است و به هر حال « مقام محمود » دراين آيه معروض هيچگونه تقييدى نگشته ، پس مراد مقام محمود است به هر گونه حمد و از هر حامدى ، پس مقام محمود به مقتضاى حمد ، مقام واجديّت هر جمال و كمالى است و در نتيجه هر جمال و كمالى مترشّح از آنجاست . از طرف ديگر خداوند سبحان فرموده :
« الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ » *
و هر حمدى از هر حامدى را به خويش نسبت داده ، پس مقام محمود مقامى است متوسط بين خداوند و بين حمد و لذا همچون رحمت هم شيئى است و هم شيئى نيست و همين مقام است كه از آن به ولايت كبرا تعبير مىشود . خداوند سبحان فرمود :
« وَ لَسَوْفَ يُعْطِيكَ رَبُّكَ فَتَرْضى »
و اين نيز كلام مطلقى است و واضح است كه عطيّهء مطلقه از خداى سبحان خصوص رحمت مطلقه است و بنابراين ، مفاد اين آيهء شريفه به دو آيهء مبحوثهء ديگر برمىگردد يعنى آيهء :
« وَ ما أَرْسَلْناكَ إِلَّا رَحْمَةً لِلْعالَمِينَ »
و آيهء
« عَسى أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقاماً مَحْمُوداً »
و فقط در جهت تذكّر رضايت ، مزيد بر آنهاست . و خداوند نفرمود « حتّى ترضى » تا مشعر به تدريج باشد ، چون عطيّهاى بدينسان ( يعنى عطيّهء مطلقه ) تدريجى نيست كه مثلى به دنبال مثلى آيد و فردى به دنبال فردى . در اين مقام نكات قابل توجّه بسيارى هست كه بيان آنها از حدّ اين رساله
هامش
( 1 ) . اسراء ، آيه 79 ؛ باشد كه خدايت به مقام محمود ( شفاعت ) مبعوث گرداند