امر خداوند و مخالفت آن ، مترتّب مىگردد و در رسالهء « انسان در دنيا » گذشت كه اطاعت و معصيت به اين معنا امرى اعتبارى و وهمى است 205 در حالىكه ثواب و عقاب از امور حقيقيّهاند و تحقّق رابطه بين امر اعتبارى و امر حقيقى ممتنع است مگر اينكه آن امر اعتبارى محفوف به امرى حقيقى باشد و از آنجا كه به ثبوت انسان ، طاعت و معصيت ثابت مىگردد ولو اينكه فرضاً هر امر ديگرى در عالم باشد و نيز به نبود انسان ، اين دو نيست مىشوند ولو اينكه فرضاً هر امر ديگرى در عالم باشد ، پس اين امر حقيقى كه با طاعت و معصيت همراه است و موجب ترتّب ثواب و عقاب مىگردد لامحاله با انسان خواهد بود و انسان مجموع بدن و نفس است و لكن بدن به تدريج متبدّل مىشود در حالىكه طاعت و معصيت و همينطور شقاوت و سعادت به حال خود باقىاند پس آنچه كه حقيقت مذكور دايرمدار آن است همان روح ، يعنى حقيقت انسان خواهد بود . بنابراين ، با انسان حقيقتى موجود است كه مصحّح ترتّب ثواب و عقاب بر طاعت و معصيت است و اين حقيقت همان معانس ( امور نفسيّهء ) خاصّهاى است كه خصوصيت خويش را از خصوصيات طاعات و معاصى كسب نموده است .
فصل 12 : در شفاعت
خداوند سبحان فرمود :
« وَ اتَّقُوا يَوْماً لا تَجْزِي نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ شَيْئاً وَ لا يُقْبَلُ مِنْها شَفاعَةٌ وَ لا يُؤْخَذُ مِنْها عَدْلٌ وَ لا هُمْ يُنْصَرُونَ »
« 1 » و
« وَ اتَّقُوا يَوْماً لا تَجْزِي نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ شَيْئاً وَ لا يُقْبَلُ مِنْها عَدْلٌ وَ لا تَنْفَعُها شَفاعَةٌ وَ لا هُمْ يُنْصَرُونَ »
« 2 » و نيز
« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا
هامش
( 1 ) . بقره ، آيه 48 ؛ و حذر كنيد از روزى كه در آن كسى به جاى ديگرى مجازات نبيند و هيچ شفاعت از كسى پذيرفتهنشود و فدا و عوض قبول نكنند و يارى نشوند
( 2 ) . همان ، آيه 123 ؛ و بترسيد از روزى كه هر كس جزاى عمل خود را بيند و كسى را بجاى ديگرى مجازات نكنندو از هيچكس فدايى پذيرفته نشود و شفاعت كسى سودمند نبود و كسى را ياورى نباشد