اعْمَلُوا فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَ رَسُولُهُ وَ الْمُؤْمِنُونَ وَ سَتُرَدُّونَ إِلى عالِمِ الْغَيْبِ وَ الشَّهادَةِ فَيُنَبِّئُكُمْ بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ »
« 1 »
و اين آيهء شريفه خطاب به تمام مردم است و اختصاص به گروه منافقان ندارد و بدين لحاظ اعمال مؤمنان نيز ديده خواهد شد و از اينرو آن مؤمنانى كه در كنار خداى متعال و پيامبر صلى الله عليه و آله به عنوان بيننده اعمال نام برده شدهاند حتماً گروه خاصى از مؤمنينند و نيز در آيهء شريفه تلويحاً به اين حقيقت اشاره شده است كه رؤيت اعمال مردم از جانب پيامبر صلى الله عليه و آله و مؤمنان ، ضمن آنچه كه خداوند به مردم از اعمالشان خبر مىدهد قرار دارد .
على بن ابراهيم قمّى در تفسيرش از حضرت صادق عليه السلام روايت كرده است كه « نيك و بد اعمال بندگان ، هر بامداد ، بر رسول اللّه صلى الله عليه و آله عرضه مىشود ، پس حذر كنيد و شرم داشته باشيد از اين كه اعمال قبيحتان بر پيامبرتان عرضه شود » . 163
و نيز عيّاشى در تفسيرش روايت كرده است كه از امام صادق عليه السلام درباره آيهء
« وَ قُلِ اعْمَلُوا فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَ رَسُولُهُ وَ الْمُؤْمِنُونَ »
سؤال شد ، حضرت فرمود كه مقصود از « و المؤمنون » ، ائمه هستند . 164
احاديثى كه در اين باره در كافى و امالى و مناقب و بصائر و تفسير قمّى و تفسير عيّاشى نقل شده بيش از حد است .
خلاصه اينكه دريافت و تحمل اين نوع شهادت مبتنى بر حضور نفس اعمال بندگان در نزد شاهد است و اين نكته در مرحلهء اداى شهادت نيز ثابت است و بلكه مسئلهء كيفر و پاداش اعمال نيز از همين باب است . خداى تعالى مىفرمايد :
« وَ جِيءَ بِالنَّبِيِّينَ وَ الشُّهَداءِ وَ قُضِيَ بَيْنَهُمْ بِالْحَقِّ وَ هُمْ لا يُظْلَمُونَ * وَ وُفِّيَتْ كُلُّ نَفْسٍ ما عَمِلَتْ وَ هُوَ
هامش
( 1 ) . توبه ، آيه 105 ؛ اى رسول ما بگو به خلق كه هر عمل كنيد ( نيك يا بد ) خدا آن عمل را به شما بنمايد و هم رسول و مؤمنان بر آن آگاه مىشوند ، آنگاه به سوى خدا كه داناى عوالم غيب و شهود است باز خواهيد گشت تا شما را به جزاى اعمالتان برساند