أَعْلَمُ بِما يَفْعَلُونَ »
« 1 »
گروههاى مختلف شهدا ، انبيا و صالحين شاهدند
يك گروه از شهدا همان اوليا انسانهاى مقرّبند ، مانند انبيا و صالحين ، خداوند مىفرمايد :
« وَ جِيءَ بِالنَّبِيِّينَ وَ الشُّهَداءِ »
و جداساختن « نبيّين » از شهدا محتملًا به عنوان نوعى تكريم و ارج نهادن به مقام انبيا است . و نيز فرمود :
« وَ يَوْمَ نَبْعَثُ مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ شَهِيداً ثُمَّ لا يُؤْذَنُ لِلَّذِينَ كَفَرُوا وَ لا هُمْ يُسْتَعْتَبُونَ »
« 2 » امت به معناى گروهى از مردم است و هرگاه به پيامبرى يا زمانى يا مكانى اضافه شود به سبب اين اضافه از گروههاى ديگر متمايز و مشخص مىشود و از آنجا كه امت در آيهء شريفه به عنوانى اضافه نشده ، آيه همهء گروهها را شامل مىشود و ولى و شهيد ، هر گروهى را در برمىگيرد هر چند در ميان امتِ پيامبر واحد ، اولياى متعددى وجود داشته باشند ، خداى تعالى فرموده :
« وَ كَذلِكَ جَعَلْناكُمْ أُمَّةً وَسَطاً لِتَكُونُوا شُهَداءَ عَلَى النَّاسِ وَ يَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيداً »
« 3 » و با توجه به مطالبى كه در معناى شهيد گفته شد كاملًا واضح است كه اين مقام ( مقام شهادت ) به همه افراد امت محمد صلى الله عليه و آله ارزانى نشده است ، بلكه مقصود بعضى از افراد امت هستند ، هر چند كه در ظاهر ، تمام امت مخاطب قرار گرفتهاند اين بدان خاطر است كه آن گروه خاصِ مورد نظر ، از ميان اين امت برخاستهاند .
اين شيوه در سخن گفتن امرى طبيعى و متداول است ، خداوند متعال در آيه
هامش
( 1 ) . زمر ، آيههاى 69 - 70 ؛ و انبيا و شهدا [ براى گواهى ] احضار شوند و ميان خلق به حق حكم كنند و بر كسى هرگز ستم نخواهد شد . و هر كس به پاداش عملش تمام برسد و خدا از هر كس به افعال خلق آگاهتر است
( 2 ) . نحل ، آيه 84 ؛ اى رسول ما به ياد آور آن روز را كه ( در قيامت ) از هر امّتى رسول و شاهدى برانگيزيم آنگاه نه بهكافران اجازهء سخن و اعتذار داده مىشود و نه توبه و انابه و عذرى از آنان بپذيرند
( 3 ) . بقره ، آيه 143 ؛ و همچنان شما مسلمين را به آيين اسلام هدايت كرديم و به اخلاق معتدل بياراستيم تا گواه مردمباشيد . . .