سُوءٍ بَلى إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ »
« 1 » و
« فَيَحْلِفُونَ لَهُ كَما يَحْلِفُونَ لَكُمْ »
« 2 » : در اينجا رواياتى هست كه مىگويد مشركين در روز قيامت دروغ مىگويند . اين امر ، همانطور كه در جاى ديگر نيز گفتهايم ، ظهور معصيتى است كه در دنيا بدان اقدام نمودهاند . و در نتيجه با اين مطلب كه روز قيامت قابليت كذب ندارد ، ناسازگار نيست ، زيرا هر كارى كه انسان انجام مىدهد و يا هر فضيلت و رذيلتى كه كسب مىكند ، ناچار بايد روز قيامت آشكار گردد ، چون خداوند فرمود :
« وَ لا يَكْتُمُونَ اللَّهَ حَدِيثاً »
« 3 » 138
فصل 5 : برانگيختهشدن انسان براى قضاوت قاطعانه
از آنجايى كه معاد ، بازگشت اشيا با تمام وجودشان ، به حقيقتى است كه از آن وجود يافتهاند ، و همانطور كه گذشت اين بازگشت امرى ضرورى است ، در نتيجه وجودى كه داراى مراتب و جهات مختلفى است كه بعضى از آنها با هم متحدند ، مىيابد كه با تمام وجودش به آنجا باز گردد . پس ملحق گشتن « بدن » به « نفس » در معاد امرى است ضرورى ، الّا اين كه نشئهء دنيا به نشئهء ديگرى در نهايت كمال و حيات تبديل مىگردد و بدن همچون نفسى زنده ، زنده و نورانى مىشود .
فرمايش امام صادق عليه السلام در گفتوگو با زنديق معروف ، كه در احتجاج نقل گشته ، به همين مطلب اشاره دارد : « روح در مكان خويش سكنا دارد : روح شخص نيكوكار در نور و آسايش و روح شخص بدكار در مشقت و ظلمت . اما بدن به صورت همان خاكى درآيد كه از آن خلق شده و آنچه را كه حيوانات درنده و حشرات از بدن انسان خورده و دفع نمودهاند همگى در خاك خواهد ماند ، و نزد كسى كه مثقالى از ظلماتِ
هامش
( 1 ) . نحل ، آيه 28 ؛ ( ستمكاران به اجبار ) سر تسليم فرود آورند و گويند ما بد نكرديم [ فرشتگان پاسخ دهند ] آرى خدابه هر چه كردهايد آگاه است
( 2 ) . مجادله ، آيه 18 ؛ همانطور كه براى شما قسم ياد كردهاند ، براى خدا هم به دروغ سوگند مىخورند
( 3 ) . نساء ، آيه 42 ؛ و از خداوند هيچ گفتارى را پنهان نمىكنند