مِنْهُ تُوقِدُونَ »
« 1 »
از اين آيه فهميده مىشود : كسى كه درختِ سبز را به تدريج به آتشى تبديل نموده كه با « سبزبودن » در تضاد است ، همان كس قادر است كه استخوانهاى پوسيده را زنده سازد . به همين مضمون در قرآن آمده است :
« نَحْنُ قَدَّرْنا بَيْنَكُمُ الْمَوْتَ وَ ما نَحْنُ بِمَسْبُوقِينَ * عَلى أَنْ نُبَدِّلَ أَمْثالَكُمْ وَ نُنْشِئَكُمْ فِي ما لا تَعْلَمُونَ »
« 2 » و
« نَحْنُ خَلَقْناهُمْ وَ شَدَدْنا أَسْرَهُمْ وَ إِذا شِئْنا بَدَّلْنا أَمْثالَهُمْ تَبْدِيلًا »
« 3 »
البته مراد از « تبديل امثال » همانا خلقهاى پىدرپى است . خداوند مىفرمايد :
« بَلْ هُمْ فِي لَبْسٍ مِنْ خَلْقٍ جَدِيدٍ »
« 4 » و
« كُلَّ يَوْمٍ هُوَ فِي شَأْنٍ »
« 5 » مراد از « امثال » همان اصطلاح رايج در علوم عقلى يعنى « اتحاد نوعى » و « اختلاف شخصى » نيست ، چه در اين صورت « مثل شىء » غير از خود شىء است و در نتيجه نمىتوان با استدلالهايى نظير آيهء
« أَ وَ لَيْسَ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ بِقادِرٍ عَلى أَنْ يَخْلُقَ مِثْلَهُمْ بَلى وَ هُوَ الْخَلَّاقُ الْعَلِيمُ »
« 6 » حجت را بر منكرين حشر تمام نمود ، چون خلق نمودنِ « مثل آنان » معنايش برگرداندنِ خود آنان نيست . بنابراين مراد از « خلق مثل » و يا « تبديل امثال »
هامش
( 1 ) . يس ، آيههاى 78 - 80 ؛ و براى ما مَثَلى [ جاهلانه ] زد و آفرينش خود را فراموش كرد و گفت : اين استخوانهاى پوسيده را باز كه زنده مىكند ؟ [ اى رسول ما ] بگو خدايى زنده مىكند كه اولبار به آنها زندگى بخشيد و او به هر خلقت داناست . آن خدايى كه از درخت سبز [ و تر ] براى شما آتش قرار داده است تا وقتى كه خواهيد برافروزيد
( 2 ) . واقعه ، آيههاى 59 - 61 ؛ ما مرگ را بر همهء خلق مقدّر ساختيم و هيچكس بر قدرت ما سبق نتواند برد . اگربخواهيم شما را فانى كرده و خلقى ديگر مثل شما بيافرينيم و شما را به صورتى ( در جهان ديگر ) كه اكنون از آن بىخبريد برمىانگيزيم
( 3 ) . انسان ، آيه 28 ؛ ما اينان را آفريديم و محكم بنيان ساختيم و هرگاه بخواهيم همه را فانى ساخته مانندشان قومى ديگر خلق مىكنيم
( 4 ) . ق ، آيه 15 ؛ بلكه ومنكران از خلقت نو در شكّ و ريبند
( 5 ) . رحمن ، آيه 29 ؛ هر روزى او ( خدا ) در كارى است
( 6 ) . يس ، آيه 81 ؛ مگر نه آن است كه خدايى كه آسمانها و زمين را خلق كرده بر خلق امثال آنها ( منكران ) تواناست . آرى البته كه قادر است كه او آفرينندهء [ همهء اشيا ] و دانا [ بر همهء موجودات ] است