مطلب اصرار ورزيدند پاسخ فرمود كه علم بدان ، از نزد او بروز و ظهور نخواهد يافت و اصلًا علمِ به قيامت بذاته براى غير خدا ، آشكارنشدنى است ، نه آنكه همچون معلومات ما چنين علمى براى غير ، ممكن الحصول بوده و فقط بنا به مصلحتى پنهان شده است . به همين دليل هم خداوند به دنبال كلام ايشان ، عبارت «
وَ لكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا يَعْلَمُونَ » *
را آورده است . 136
بر طرف شدن ظلمت در روز قيامت
هنگامى كه در روز قيامت حجاب « مراتب » و « هويّات » برداشته شد و هيچ شيئى شىء ديگر را پنهان نساخت ، در آن زمان فضا ، فضاى نور خواهد بود چه هويّات همگى تغيير يافته و نورانى شدهاند . اين همان گفتهء خداست كه
« وَ فُتِحَتِ السَّماءُ فَكانَتْ أَبْواباً »
« 1 » و
« يَوْمَ تُبَدَّلُ الْأَرْضُ غَيْرَ الْأَرْضِ وَ السَّماواتُ وَ بَرَزُوا لِلَّهِ الْواحِدِ الْقَهَّارِ »
و
« وَ الْأَرْضُ جَمِيعاً قَبْضَتُهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ وَ السَّماواتُ مَطْوِيَّاتٌ بِيَمِينِهِ »
- تا آنجا كه -
« وَ أَشْرَقَتِ الْأَرْضُ بِنُورِ رَبِّها »
« 2 » و
« وَ إِنَّ الدَّارَ الْآخِرَةَ لَهِيَ الْحَيَوانُ »
« 3 » و
« وَ إِذَا الْأَرْضُ مُدَّتْ * وَ أَلْقَتْ ما فِيها وَ تَخَلَّتْ »
« 4 » و
« وَ أَخْرَجَتِ الْأَرْضُ أَثْقالَها »
« 5 »
در تفسير قمّى در حديثى از امام سجّاد عليه السلام راجع به
« تُبَدَّلُ الْأَرْضُ غَيْرَ الْأَرْضِ »
آمده است : مراد از « غير الارض » زمينى است كه بر آن گناهى صورت نگيرد ، زمينى كه آشكار و ظاهر است و بر آن هيچ كوهى و هيچ نباتى يافت نمىشود ، همانطور كه در
هامش
( 1 ) . نبأ ، آيه 19 ؛ و در آسمان ابواب مختلف گشوده شود
( 2 ) . زمر ، آيههاى 67 - 69 ؛ و اوست خدايى كه زمين در روز قيامت در قبضهء قدرت اوست و آسمانها پيچيده بهدست سلطنت او . . . زمين ( محشر ) به نور پروردگار روشن گردد
( 3 ) . عنكبوت ، آيه 64 ؛ به درستىكه حيات حقيقى از آن آخرت است
( 4 ) . انشقاق ، آيههاى 3 - 4 ؛ و هنگامى كه زمين منبسط شود و آنچه در دل پنهان داشته [ از مردگان و غير آن ] همه را به كلّى بيرون افكند
( 5 ) . زلزله ، آيه 2 ؛ و زمين بارهاى سنگين ( اسرار ) درون خويش را همه از دل خاك بيرون افكند